Гьажбуну баяны

Варислени бирлери бирлерин малдан гери уруп магърюм этмагъына — «гьажбу» деп айтыла. Асабаланы ювукъълары йыракъълары альякъда гетди^✻. Бу ерде муратбашгъалардыр.

Ким буса да оьлюге башгъа бир гиши булан тагъылса, арадагъы шол башгъа бир гиши дегенибиз бар туруп, мал алмас. Гьажбу этилир. Масала, оьлюню атасы бар туруп, атасыны атасы, яда уланы бар туруп, уланыны уланы мал алмас. Амма оьлюню ана бир къардашыны бу ерде башгъалыгъы бар. Ол буса,— эркек болду тиши болду,— анасы сав туруп тийишли пайын алыр. Ата якъдан болду, ана якъдан болду, уллу ананы оьлюню обз анасы гьажбу этер. Ана якъдан болгъан йыракъ уллу ана — ана якъдан болгъан ювукъ уллу ана. Ата якъдан ювукъ уллу ана — ата якъдан йырагъын да гьажбу этер.

Ата якъдан ювукъ уллу ана — ата якъдан йырагъын да, ана якъдан йырагъын да гьажбу этер. Амма ата якъдан ювугъу — ана якъдан йырагъ уллу ана — ана якъдан ювугъун гьажбу этмей, экиси де бир пайны уьлешип алырлар.

Оьлюню сав уланы — оьлген уланыны къызын гьажбу этер. Шол къызны, оьлюню бирден артыкъ къызлары бар буса,— булар да гьажбу этер. Амма шол къызны асаба этеген альякъда эсгерилип гетген бир улан бар буса, оьлюню обз къызлары, яда уланыны къызы болса да гьажбу этмез. Янгыз ата бир болду, ана бир болду,— гьар нечик болса да оьлюню эркъардашын да, къызардашын да — оьлюню атасы гьажбу этер. Уллу атасы да гьажбу этер. Оьлюню уланы да гьажбу этер. Уланыны уланы да гьажбу этер.

Оьлюню янгыз ата бир къардашын — оьлюню авлетден вариси бар туруп, гьажбу этмей.

Оьлюню янгыз ата бир къызардашын — ата да, ана да бир болгъан бирден артыкъ къызардашлары да гьажбу этер. Амма шол ата бир къызардашны эркъардашы да бар асаба, аны булан асаба болуп, экиси де, ата да ана да бир болгъан къызардашлардан къалгъан затны алырлар.

Врис болмакъдан гери урагъан — дини башгъалыкъ йимик, къул болмакъ йимик — бир сыпат оьзюнде бар гиши оьзге гишини малдан магърюм этип де, кёп болагъан пайын аз этип де болмас.