Тариху анбиятъ

Бисмиллагьи ррагьмани ррагьим. Алгьамдулиллагьи раббил аламин, вассалату вассалам ала Мугьаммадин ва ала алигьи асгьабигьи ажмаин. Амма баъду.

Ай дин къардаш! «Таварих» деген илму — альякъда болгъан пайгьамбарлардан, падишагьлардан, алимлерден сёйлейген бек пайдалы бир илмудур. Таварих илмуну яхшы кюйде билеген гиши, дюньяны аввалындан башлап гьалиге ерли яшагъан гиши йимик, затны билеген боладыр. Шону учун, гьар гиши таварихден бир къадар билмеге тийишлидир.

Биз бу китапда оьзюбюзню тилибиз булан, къысгъа этип, пайгьамбарланы язажакъбыз. Мундан сонг, баян кюйде оьзге китаплар да язылыр. Иншаъаллагъу таала!

Пайгъамбарланы аввалгъынчысы — Адам алайгьиссалам.

Аллагъу таала дюньяны яратгъан сонг, балчыкъдан атабыз Адам алайгьиссаламны яратгъандыр. Сонг бар да малаиклеге: «Адамгъа башыгъызны энкейтмакъ^✻ булан сужда этип сыйлагъыз!» — деп буюргъандыр. Шонда бары да малаиклер Адамгъа баш энкейтип, сужда этгендир. Амма Иблис малъун оьктемлик этип, сужда этмегендир. Шону учун, Иблисни Аллагъу таала женнетден чыгъарып, оьзюню рагьматындан умут гесдиргендир.

Андан сонг, Адамны янгызлыгъы учун, анабыз Гьавваны да яратып, экисин де женнетге салгъандыр. Сонг оланы экисине де женнетни гьар бир ниъматларындан ашамагъа-ичмеге изну берип, янгыз бир терекден гери ургъандыр. Алимлер шол терекни емиши будай болгъан деп айталар. Энди, Адам да, Гьавва да хыйлы заман женнетде къалгъандан сонг, Иблисни макрюсю булан, шол терекден ашагъанлар. Шол себепли, буланы Аллагъу таала женнетден чыгъарып, ер юзюне салгъандыр. Ер юзюнде булардан кёп уланлар-къызлар болгъандыр. Араларындан бир Къабил дегени Гьабил дегенин оьлтюргендир. Шону учун, ер юзюнде аввал къан тёкген гиши Къабил деп айтыладыр.

Андан сонг, Адам да, Гьавва да, эки юз йыл туруп, дюньядан гетгендир.

Экинчиси — Шиш алайгьиссалам.

Шиш алайгьиссалам — Адам пайгъамбарны уланыдыр. Оьзю бек яхшы, бек гёкчек болмакъ учун, Адам алайгьиссалам дюньядан гетеген заманда, аны бары да уланларыны уьстюнде къойгъандыр. Сонг, Аллагъу таала аны пайгъамбар этип, агъар элли китап тюшюрюп, халкъгъа шолагъа къарап амал этигиз деп буюргъандыр. Шиш де аввал Каъба уьйню тигип, Къабил булан, дагъы да ону авлады^✻ булан, къылыч тутуп дав этгендир.

Уьчюнчюсю — Идрыс алайгьиссалам.

Ер юзюнде халкъ кёп болгъанда, араларында асси ишлер кёп болмакъ учун, алагъа Аллагъу таала Идрыс пайгъамбарны йиберип, динге чакъыргъандыр. Аллагъу таала Идрысгъа отуз китап тюшюргендир. Халкъ олагъа къарап амал эте болгъанлар. Инг аввал язув язгъан, опуракъ тикген, халкъны «алимлер», «гьакимлер», «къара халкъ» деп уьчге айыргъан — шодур. Аллагъу таала муну тирилей женнетге салып, гьали де бар деп айтыладыр.

Дёртюнчюсю — Нугь алайгьиссалам.

Бир заман халкъны арасында пасатлыкъ кёп болуп, ханчлагъа, суратлагъа къуллукъ эте башлагъанлар. Шол заман Аллагъу таала олагъа Нугь пайгъамбарны йибергендир. Нугь алайгьиссалам аланы тогъуз юз йыл динге чакъыргъан. Амма гьеч асар этмеген. Сонг Аллагъу таала аланы сув булан топан этип, гьалак этгендир^✻.

Нугь да, огъар инангъанлар да, гемеге минип, къутулгъандыр. Андан сонг алагъа да аврув тюшюп, Нугь пайгъамбарны уьч уланы — Сам, Гьам, Япис — къалгъанлар. Эндиги адамлар шолардан болгъанлардыр. Шону учун Нугъгъа «халкъны экинчи атасы» деп айтыладыр. Аввал геме ишлеген гиши де — Нугьдур. Нугь пайгъамбар оьзюню къавумуна топандан хабар берсе де, олар инанмай, муну геме ишлейгенине къарап кюлей болгъанлар.

Бешинчиси — Гьуд алайгьиссалам.

«Яман»^✻ деп айтагъан вилаятда «ад» деп айтагъан бир бек гючлю къавум болгъан. Алар оьзлени къувватларына таянып, оьктемлик этип, гьакъ ёлдан чыкъгъанлар. Сонг олагъа Аллагъу таала Гьудну йибергендир. Гьуд алайгьиссалам алагъа нечакъы айтса да, бизден гючлю гиши барму деп, Гьудгъа тынгламагъанлар. Сонг алагъа Аллагъу таала етти гече сегиз гюн къатты ел йиберип, гьалак эттендир.

Алтынчысы — Салигь алайгьиссалам.

Салигь алайгьиссалам «Гьижру» деп айтагъан бир ерде, «Сямуд» атлы бир къавумгъа йиберилгендир. Олар гьеч Салигь айтагъангъа къарамагъанлар. Андан сонг Аллагъу таала олагъа кёкден бир уллу тавуш йиберип, гьалак эттгендир.

Еттинчиси — Ибрагьим алайгьиссалам.

«Бабил»^✻ деген шагьарны къырыйларында «калдан» деп айтагъан бир къавум болгъандыр. Олар оьзлер ханчлагъа къуллукъ эте болгъанлар. Аланы падишагъы Намруд: «Мен Аллагьман!» деп айта болгъан. Сонг алагъа Аллагъу таала Ибрагьим алайгьиссаламны йибергендир. Олар Ибрагьимге къарамагъанлар. Ибрагьим аланы ханчларын сындырмакъылыгъы Къуръанда да язылгъандыр. Намруд-малъун Ибрагьим-пайгъамбаргъа ачувланып, отгъа атгъандыр. Амма от Ибрагьимге бир арив йимик болуп, от аста болгъанда, чыгъып къутулгъандыр.

Сонг бир заман Аллагъу таала Ибрагьимге тюшде гёрюнюп: «Сен мени сюе бусанг, мени учун бир яшынгны къурбан эт»,— деп айтгъандыр. Ибрагьим Исмаилни алып авлакъда къурбан этмеге чыкъгъанда, Исмаилни бичакъ гесмегендир. Сонг Аллагъу таала обз ягъындан бир къурбанлыкъ йиберип, Исмаилни къутгъаргъандыр.

Аллагъу таала, халкъгъа динни уйретмакъ учун, Ибрагьимге отуз китап тюшюргендир. Тишлеге сивак^✻ тартмакъ, таракъ тутмакъ, баш юлюмакъ^✻, мыйыкъ къыркъмакъ, тырнакъ гесмакъ^✻ — Ибрагьим алайгьиссаламдан къалгъандыр.

Сегизинчиси — Лут алайгьиссалам.

Садум^✻ деген шагьарда бир къавум Аллагъгъа асси болуп, бек эрши ишлени эте болгъанлар. Шолагъа Аллагъу таала Лутну йибергендир. Лут некъадар насигьат этсе де, къайтмагъанлар. Сонг Аллагъу таала Жабраил малаикге буюруп, шол шагьарны уьстюн тюп эттгендир. Гьали де шол юртну аламатлары гёрюнедир.

Тогъузунчусу — Исмаил алайгьиссалам.

Исмаил алайгьиссалам — Ибрагьим алайгьиссаламны уланыдыр. Атасыны савлугъунда, Аллагъу тааладан буюруп гелип, атасы булан Каъба уьйню^✻ тигендир. Сонг Аллагъу таала аны Макканы ягъындагъы къавумлагъа пайгъамбар этип йибергендир. Арап тухумну башы — Исмаилдендир. Бизин пайгъамбар алайгьи ссалату вассалам да — шол тухумдандыр.

Онунчусу — Исгьакъ алайгьиссалам.

Исгьакъ — Ибрагьим пайгъамбарны уланыдыр. Ибрагьим алайгьиссалам къарт болуп, баладан умут уьзген сонг тувгъандыр. Оьзю бек гьакъыллы болгъандыр. Сонг Аллагъу таала аны Канъан^✻ деген шагъаргъа пайгъамбар этип йибергендир.

Он биринчиси — Якъуб алайгьиссалам.

Якъуб алайгьиссалам — Исгьакъны уланыдыр. Атасындан сонг Канъанда пайгъамбар болгъандыр. Огъар Аллагъу таала он эки улан бергендир. Бириси — Юсуп алайгьиссаламдыр. Якъуб алайгьиссаламгъа — «Исраил» деп, андан болгъан тухумгъа — «бану-исраил» — деп айтыладыр.

Он экинчиси — Юсуп алайгьиссалам.

Юсуп бек гьакъыллы, бек гёкчек болмакъылыкъ, бек аявлу болгъандыр. Шол себепли, агъалары огъар гюнчюлюк этгенлердир. Сонг бир гюн алдатып алып чыгъып, бир къуюгъа атгъанлар. Сонг бир нече гюнден, къуюдан оьлмей чыкъгъаның гёрюп, дагъы да тутуп, Мисриден^✻ гелген кервангъа къул деп сатып, атасы Якъубну къайгъыда къойгъанлар.

Юсуп Мисриге гелгенде, Мисридеги падишагъны къатуну Зулайха Юсупгъа гьашыкъ болгъандыр. Амма, нече керен Юсупну оьзюгер^✻ чакъырса да, Юсуп жавап бермегендир. Шону учун ачувланып, Юсупну туснакъгъа салгъандыр. Сонг Мисрини падишагъы бир тюш гёрюп, шол тюшню Юсуп яхшы ёрамакъ себепли, Юсупну туснакъдан чыгъарып, хазналаны уьстюнде къойгъандыр. Сонг Юсупну иши Мисриде гюнден-гюн оьр болгъандыр. Ахырда Залиханы^✻ эри оьлюп, Залиханы къатунлукъгъа алгъандыр. Шол заманларда атасы булан да гёрюшюп, бар да къайгъылардан къутулгъандыр.

Он уьчюнчюсю — Айюб алайгьиссалам.

Айюб алайгьиссалам — авладлары кёп, оьзю бек бай болгъандыр. Сонг малы да, авладлары да битип, оьзюню чархына да бир яман аврув тийип, бир нече заман къыйынлыкъда къалса да, Аллагъу тааладан гелген ишге сабур эттгендир. Ахырда, оьлмеге ювукъ болгъанда, Аллагъгъа дуа эттгендир. Сонг Аллагъу таала дуасын къабул этип, чархын да сав этип, малын да гери къайтаргъандыр.

Он дёртюнчюсю — Шуъайб алайгьиссалам.

Жидда денгизни^✻ къырыйында Мадъян деген шагьардагъы халкъ, оьлчевде хыянатлыкъ этип, алагъанда артыкъ оьлчеп, сатагъанда кем оьлчей болгъанлар. Шону учун Аллагъу таала Шуъайбны пайгъамбар этип йибергендир. Шуъайб пайгъамбар бек пасигь гиши болгъан. Нечакъы насигьат этсе де, къавуму огъар инанмагъанлар. Сонг аланы Аллагъу таала кёкден от явдуруп, гьалак эттгендир.

Он бешинчиси — Муса алайгьиссалам.

Юсуп алайгьиссалам Мисриде болмакъ себепли, бану-исраиллерден хыйлы гиши Мисриге гелип ерлешген болгъанлар. Юсуп пайгъамбар дюньядан гетген сонг, пачалыкъ Мисрини аслу халкъы болгъан «къыбти» деген къавумда болмакъ учун, къыбтилер бану-исраиллеге зулму эте болгъанлар. Къыбтилени падишагъы Пирьавн^✻ «мен Аллагьман!» деп айта болгъандыр.

Сонг Аллагъу таала алагъа Муса пайгъамбарны йибергендир. Муса алайгьиссалам оланы динге чакъырса да, алар жавап берменгенлер. Сонг Муса бану-исраиллени алып эртен тез чыгъып, Жидда денгизге багъып юрюгендир. Оланы геттгенин эшитип, аскери булан Пирьавн да юрюген. Сонг Муса пайгъамбар денгизге етишгенде, Аллагьны къудраты булан денгиз ярылып, бану-исраиллеге ёл бергендир. Сонг бану-исраиллер денгизден чыгъып, къыбтилер тамам денгизге гиргенде, денгизни ярылгъан ерлери бир-бирине урулуп, Пирьавн халкъы булан денгизде гьалак болгъанлар.

Сонг Аллагъу таала Мусагъа Тавратны тюшюрюп, халкъгъа шогъар къарап амал этмеге буюргъандыр.

Он алтынчысы — Гьарун алайгьиссалам.

Гьарун алайгьиссалам — Муса алайгьиссаламны агъасыдыр. Мусаны Пирьавн булан болгъан ишлеринде, Мусагъа Гьарун кёмекчи болгъандыр.

Он еттинчиси — Юшаъ алайгьиссалам.

Муса пайгъамбардан сонг, бану-исраиллени пайгъамбары Юшаъ болгъандыр. Муну заманында бану-исраиллер шагьарлар тутуп ерлешгенлер.

Он сегизинчиси — Давуд алайгьиссалам.

Юшаъдан сонг, бану-исраиллер беш юз йыл бийлени-гьакимлени къолларында къалгъанлар. Сонг Аллагъу таала олагъа Давуд пайгъамбарны йиберип, Давудгъа Забурну тюшюргендир. Давуд алайгьиссалам алагъа пайгъамбарлыкъ да, падишагьлыкъ да этип юрюгендир.

Он тогъузунчусу — Сулайман алайгьиссалам.

Сулайман — Давудну уланыдыр. Атасындан сонг, бары да дюньягъа падишагь болуп, оьзюгер инсан, жин, къуш, гьайван, ел — бары да мутиъ болгъандыр. Аллагъу таала огъар къушланы, гьайванланы тиллерин де билдиргендир.

Йигирманчысы — Ильяс алайгьиссалам.

Сулайман алайгьиссаламдан сонг бану-исраиллер ёлдан чыкъгъанлар. Батълабак^✻ деген шагьардагъы пачаны «батълу» деген бир ханчы бар экен, шогъар къуллукъ эте башлагъанлар. Сонг Аллагъу таала алагъа Ильясны йибергендир. Ол да олагъа бек кёп насигьат этсе де, алар къабул этмегенлер. Сонг Ильяс алардан ялкъып, араларындан чыгъып, Аллагъу таалагъа ибадат этмеге машгъул болгъандыр. Ильяс пайгъамбар гьали де сав деп айтагъанлар да бардыр.

Йигирма биринчиси — Альясаъ алайгьиссалам.

Альясаъ — Ильясдан сонг бану-исраиллени динге чакъыра турагъан заманда, Аллагъу таала агъар пайгъамбарлыкъ бергендир. Бану-исраиллер аны сёзюне къарамагъанлар. Сонг Аллагъу таала олагъа Бабил деген шагьардагъы Бухтунассар^✻ деген падишагьны йиберип, жаза эттгендир. Бухтунассар алагъа этмеген зулмуну къоймагъандыр. Бану-исраиллени етмуш^✻ йыл эсир^✻ этип туттгъандыр.

Йигирма экинчиси — Юнус алайгьиссалам.

Юнус пайгъамбар Найнува^✻ деген ердеги къавумгъа йиберилгендир. Ол къавумдан эки гишиден оьзгеси Юнусну сёзюн герти этмегенлер. Сонг Юнус алагъа ачувланып чыгъып гетгенде, ёлда денгиз ёлугъуп, гемеге мингендир. Шонда гемени бир балыкъ токътатып, гемедеги халкъ балыкъгъа бир гишини бермеге герек деп, чёп салгъанлар. Чёп Юнус пайгъамбаргъа чыгъып, Юнусну денгизге аттгъанлар. Юнус балыкъны ичинде къыркъ гюн къалгъан. Сонг, Аллагъу таала дуасын къабул этип, къутгъаргъандыр.

Йигирма уьчюнчюсю — Шатъя алайгьиссалам.

Юнусдан сонг, бану-исраиллеге Шатъя йиберилгендир. Бану-исраиллер Шатъягъа тынгламай, ахырда бычгъы булан эки бёлгендир.

Йигирма дёртюнчюсю — Данийал алайгьиссалам.

Бухтунассар бану-исраиллени эсир этип алып гетеген заманда, араларында Данийал алайгьиссалам да болгъандыр. Данийалны заманында бану-исраиллер эсирликден^✻ къутулуп, Бухтунассар хараб этип гетген Байтулмукъаддасны^✻ янгыдан тикгенлер. Къолларында Таврат да къалмагъан экен, Узайр деген бир гиши гёнгюнден айтып, язгъанлар.

Узайргъа пайгъамбар деп айтагъанлар да бар.

Дагъы да эки гиши бар, алагъа да пайгъамбар деп айтагъанлар бар: бириси — Лукъман, бириси — Зулкъарнайн. Лукъман дарманчылыкъгъа бек уста, бир гьакъыллы гьаким^✻ болгъан. Зулкъарнайн — дюньяны падишагъы болгъан. Ону заманында Хизри деген бир пайгъамбар да, Ильяс пайгъамбар да болгъанлар. «Пулан бир ерде къарангылыкъ бар экен, шонда оьзюнден ичген гиши оьлмейген бир сув бар экен» деп эшитип, Зулкъарнайн аскери булан баргъан болгъан. Амма агъар Аллагъу таала ол сувну насиб этмей, Хизриге де, Ильясгъа да насиб этип, алар гьали де сав къалгъанлар деп айтыладыр.

Йигирма бешинчиси — Закарийа алайгьиссалам.

Закарийа алайгьиссалам — Сулайман пайгъамбарны тухумундандыр. Байтулмукъаддасда къурбан соймакъ, Таврат язмакъ булан машгъул болгъандыр. Шол заман огъар Аллагъу таала пайгъамбарлыкъ бергендир.

Йигирма алтынчысы — Ягьйа алайгьиссалам.

Ягьйа алайгьиссалам — Закарийа пайгъамбарны уланыдыр. Атасы къарт болуп, баладан умут уьзген сонг тувгъандыр. Бир якъда Ягьйа халкъны Муса пайгъамбарны динине^✻ чакъыра турагъанда, бир якъда Аллагъу таала Исаны^✻ пайгъамбар этип йибергендир.

Йигирма еттинчиси — Иса алайгьиссалам.

Иса алайгьиссаламны атасы ёкъдур. Аллагъу тааланы къудраты булан, Марьям деген бир къыздан тувуп, бану-исраиллеге пайгъамбар болгъандыр. Аллагъу таала агъар Инжилни^✻ тюшюрюп, халкъ Инжилге къарап амал этсин деп буюргъандыр. Иса да, оьлгенлени тиргизмак^✻ йимик кёп аламатлар гёрсетсе де, он эки гиши тюгюл инанмагъандыр. Ахырда Исаны оьлтюрежакъ^✻ болгъанда, Аллагъу таала Исаны кёкге чыгъарып, гьали де бардыр.

Иса пайгъамбардан сонг беш юз етмуш йыл гетип, бизин пайгъамбарыбыз Мугьаммад саллаллагъу таала алайгьи васаллам дюньягъа гелгендир.

Пайгъамбарыбыз Мугьаммад саллаллагъу алайгьи васалламны аталары.

Мугьаммад алайгьиссаламны аталары шу тартиб^✻ буландыр: Абдуллагь, Абдулмутталиб, Гьашим, Абдулманап, Къусайй, Килаб, Муррат, Каъб, Луай, Гьалиб, Фигьру, Малик, Назр, Кинанат, Хузаймат, Мудрикат, Ильяс, Музар, Низар, Маадд, Аднан.

Анасы — Вагьабны къызы Аминатдыр. Пайгъамбарны атасы оьзю тувгъунча эки ай аввал дюньядан гетгендир. Анасы оьзю тувгъан сонг беш йылдан дюньядан гетгендир.

Дюньягъа гелмакълыгъы^✻.

Пайгъамбарыбыз Мугьаммад саллаллагъу таала алайгьи васалламны дюньягъа гелген шагьары — Маккадыр. Макканы халкъы ол заман Аллагъу тааладан тюшген гьеч бир китапгъа къарамай, ханчлагъа къуллукъ эте болгъанлар. Пайгъамбарыбыз алайгьиссалам язбашда, найсан айны он еттисинде, рабиъулаввал айны он экисинде, итни гече, танггъа ювукъ заманда тувгъандыр^✻.

Сонг, пайгъамбарны уллу атасы Абдулмутталиб, пайгъамбарны Гьалимат деген къатунгъа берип сакълатгъандыр. Гьалимат пайгъамбаргъа эмчек аналыкъ этип, дёрт йылдан сонг гелтирип Абдулмутталибге бергендир. Пайгъамбар алайгьиссалам сегиз яшына гелгенде, Абдулмутталиб дюньядан гетип, пайгъамбарны атасыны къардашы Абуталибни ягъында къалгъандыр. Йигирма беш яшында Хадижат деген бир бек сыйлы бай тул къатунну алгъандыр.

Пайгъамбарлыкъ берилмагъы^✻.

Пайгъамбарыбыз алайгьиссалату вассаламгъа пайгъамбарлыкъ къыркъ яшында берилгендир. Уьч йылгъа къадар халкъны динге яшыртгъын чакъыргъандыр. Сонг Аллагъу тааладан изну гелип, гёрюне чакъыргъандыр. Пайгъамбар алайгьиссаламгъа аввал иман салгъанлар уьч гишидир: Хадижат, Абубакар, Али. Инг сыйлы ёлдашлары дёртдюр: Абубакар, Умар, Осман, Али разияллагъу ангъум.

Маккадан Мадинагъа бармакълыгъы.

Бусурманлар кёп болгъан сайын, Макканы халкъы душманлыкъларын артдырып, бусурманланы инжитмеге башлагъанлар. Сонг пайгъамбар саллаллагъу алайгьи васаллам Абубакар булан Мадинагъа баргъанлар.

Мадинаны агълюсю пайгъамбарны да, аны артындан гелген гишилени де бек яхшы гёргенлер. Мадинада пайгъамбарны иши къувватлангъан сонг, Аллагъу тааладан гьазават^✻ этмеге изну гелгендир. Шондан сонг кёп халкъ бусурманлыкъгъа къайтгъанлар.

Пайгъамбарыбыз алайгьиссаламны Маккадан Мадинагъа баргъан йылы — бусурманланы тарихини аввалыдыр^✻. Пайгъамбар да шол тарихни он биринчиси йылында, рабиъул-аввал айны он экинчиси гечесинде, алтмуш^✻ уьч яшында болгъан гьалда дюньядан гетгендир^✻.

Къуръан. Миъраж^✻.

Къуръан, бар да бир заман гелмей, тарыкъ болгъан сайын аят-аят болуп гелип, йигирма уьч йылдан тамам болгъандыр. Пасигьлиги булан пайгъамбар алайгьиссаламгъа инкар этегенлени ажиз этип, Аллагъу тааладан болмакълыгъы ачыкъ билингендир.

Пайгъамбар алайгьиссаламгъа пайгъамбарлыкъ берилген сонг он экинчиси йыл, ражаб айны йигирма еттисинде кёклеге чыгъып, Аллагъу тааланы шулай эди деп сыпат этмеге болмайгъан кюйде гёрюп гелгендир. Андан оьзге гишиге дюньяда ол иш болмагъандыр.

Пайгъамбар алайгьиссаламны уьй агълюсю.

Пайгъамбарыбыз алайгьиссалам он эки къатун алгъандыр: Хадижат, Аишат, Уммугъабибат, Савдат, Уммусаламат, Гьапсат, Зайнап, Марият, Зайнап, Сапийят, Райгъанат, Жувайрият. Амма оьзю дюньядан гетеген вакътда^✻ буланы тогъузу тюгюл болмагъандыр.

Авладлары етти болгъандыр: уьч уланы — Къасым, Абдуллагь, Ибрагьим; дёрт къызы — Зайнап, Рукъийят, Уммукюлсюм, Патимат. Авладларындан Патиматдан оьзгеси оьзюнден аввал дюньядан гетгендир.

Халипалар.

Пайгъамбар алайгьиссаламдан сонг, аны ёлдашларындан эки йыл уьч ай — Абубакар, сонг он бир йыл — Умар, сонг он эки йыл — Осман, сонг дёрт йыл — Али, сонг йылдан бир аз кем — Алини уланы Гьасан халипалыкъ этгенлер^✻.

Сонг халипалыкъ токъсан бир йыл «Бану-Умаййат» деген тухумну къолунда къалгъандыр^✻. Сонг хыйлы заман «Бану-Аббас» деген тухумну къолунда къалгъандыр.^✻

Сонг тарих тогъуз юз он сегизге гелгенде^✻, «Али-Осман» деген тухумну къолуна тюшюпдюр^✻.

(«Вилаятыма саватъат». Симферополь, 1903 й., 2—11 б.)

⁂