Къызъяшланы тилинден бир шикаят

Эшитигиз, эренлер, Къызъяшланы хабарын. Арз этип билдиребиз Юрегибизде барын.

Илмулу алимлеге, Акъчасы кёп байлагъа Ялбарабыз: бир мадад^✻ Бу бизин гьарайлагъа.

Биз де инсанбыз ахыр, Бизге де илму герек, Илмудан-маърипатдан Тутмагъыз бизин арек.

Сиз чакъы болмасакъ да, Сизге етип гелебиз. Гьайван тюгюлбюз, ахыр Билдирсегиз, билебиз.

Гьеч бир къыйында-тынчда Къошмайсыз ишге бизин,

Яла да сонг ябасыз: «Акълугъуз^✻ кем,— деп,— сизин».

Озокъда, затны гиши Гёрген къадар билежакъ. Гьеч затны гёрмеген сонг, Гьакъыл къайдан гележакъ?

Ингилизни, Перенкни^✻ Гёрюгюз къатунларын — Бизин йимикму олар? Акътарыгъыз гьалларын.

Герти, шол бизин йимик, Олар да инсанлыкъда. Башгъа жынс йимик, амма, Маърипатда, къылыкъда.

Мактапда гёрюп, олар Бу дюньяны ярыгъын, Илм охуп, эдеп тавуп, Билгенлер гьар тарыгъын.

Бизге сиз ат къоймагъыз «Яш табагъан машин» деп, «Сагъа сёз тарыкъ тюгюл, Индемей тур, яшын» деп.

Биз маърипатлы болсакъ, Яшларыгъыз да болур. Биз нечик болсакъ, олар Биздей болуп табулур.

Акътарып къарасагъыз Тазасына-насына — Гьар кимден тувгъан авлет Кёп ошар анасына.

Акъ тайпадан акъ болур, Къара тайпадан — къара. Арап къатундан тувгъан — Акъ болма ёкъдур чара.

Гьар терекни тюбюне Оьз емиши тюшежакъ. Къушкъонмас тегенекде Гюл нечик етишежакъ?

Эрге де, къатунгъа да Илму далабын этмакъ — Пайгъамбар гьадисинде Борчдур деп айтгъаны гьакъ.

Дюньяда инсанланы Къап-яртысы биз экен, Илмусуз къалсын демек Не маъналы сёз экен?

Билдиригиз демейбиз Бизге илмуну барын. Билдиригиз, тилейбиз, Бизге тарыкълыларын.

Билмейбиз гьеч бирибиз Дин ягъындан бир затны — Иман-ислам, намазны, Ораза, гьаж, закатны.

Дюньяны ишлеринде Бизге тарыкъ ерлерин, Сиз рази болур чакъы Бажармайбыз гьеч бирин.

Бир тайпабыз аш ишин Гьеч бажармай гёребиз, Пилав болагъан затдан Талав этип беребиз.

Бичип-тигип де билмей Бир табун гёре-багъа, Къолтукъгъа къысып ишин, Эл гезей талгъынчагъа.

Яш сакълама да билмей, Алдатып башыгъызны, Ажалсыз оьлтюребиз Чакъда бир яшыгъызны.

Арабызда бир табун Сёгюшелер эрине, Топдей болуп тиердей Намусу бар ерине.

Къаршы туруп гезине: «Эр тюгюлсен, эмгек,— деп,— Кёп ушатсанг сакъларсан, Бисиревюм кепек!»,— деп.

Шулай айтгъан къатунда Гьакъыл къайда, ой къайда? Сонг сакълагъан эркекге Яшавлукъдан не пайда?!

Бу затланы айыбы Билмей къалгъан биздему? Эдеп берип, уьйретип, Билдирмеген сиздему?

Булай затланы билме Бизге мактап этигиз, Яда гьар ким къызына Оьзюгюз уьйретигиз.

Сизден тилейгенибиз — Бу эки затны бири. Тек биз де маърипатдан Къалмайыкъ анча гери.

Къаст этейик, гелигиз, Оьзгелеге ошама. Тенгири тавпикъ берсин Инсанлардей яшама!

1910 й.

(«Таржамату гьал» деген къолъязмадан, 1925 й., 6—7 б.)