ЧЕЧЕГЕН ЮММАКЪЛАР
Шу гьали язылажакъ затлар — чечмек учун соралагъан юммакълардыр. Оланы жаваплары да китапны ахырында язылгъандыр. Тархлары✻ булан акътармагъа герекдир.
Сегиз тюкен, дёрт базар, Эки майдан, бир даллал✻
Гече гёрген тюш недир? Башгъа тюшген иш недир? Уьч юз алтмуш бутакъда Минг сегиз юз къуш недир?
Ол недир ки — экидир инсанда, Уьчден артыкъ болмады гьайванда? Сенде бар, менде де — аламда ёкъ, Бир, эки, уьчден гьеч артыкъ болмады, Дёртюнчю бир ерде гьеч ким гёрмеди, Шамгъа баргъан — уьчюсюн гёрюп гелди, Мисриге баргъан — гьеч бирин гёрмеди.
Дёрт татар — окъ атар.
Он сегиз минг бав недир? Етмиш эки дав недир? Къыркъ минг тюкен, бир шагьар, Аврув недир, сав недир?
Яралы къабан янгыз ятгъан.
Ол недир ки — юздюр аны бармагъы, Сегиз аякъ уьстюндедир турмагъы, Беш башы бар, сегиз гёздюр гёрмагъы✻ Не ажайып беш барып дёрт къайтмагъы.
Узун-узун къалалар, Ичинде яш балалар, Тюбюнден сув йиберсе — Оьрге багъып баралар.
Ари де лаплап, бери де лаплап, Кийиз къаплап, сюнкю саплап.
Айлана-айлана айлы бола.
Гичгине бир терен кёл — Тереклер аны ичинде, Оба-ингилик ягъынгъан Къызлар аны ичинде, Белине къылыч тагъынгъан Йигитлер аны ичинде.
Он экидир анасы, Къыркъ сегиздир уясы, Уьч юз алтмуш йымыртгъасы, Эки болур баласы.
Отбашда обур тёбе — Етген-етген ону оьбе.
Солтаны саламат, къуллары карамат, Дёртюсю етти-етти, бири сегиз, — ол не аламат?
Шекер чачдым — туз битди.
Табун-табун турналар Тав башында ёргъалар, Эти гьарам, шорпасы гьалал — Ол не болур, моллалар?
Авзу бир, тили эки, жаны ёкъ, Сёйлейген сёзлерини саны✻ ёкъ.
Яр ягъада ярты къалач.
Аранда бар, уьйде ёкъ, Орманда бар, къырда ёкъ.
Чинк тюбюнде — чика-чик, Аны уьстюнде — ялмавут, Аны уьстюнде — чирик булакъ, Аны уьстюнде — ярыкъ юлдуз, Аны уьстюнде — гесек агъач, Аны уьстюнде — сабанлыкъ, Аны уьстюнде — биченлик.
Аллагь берген топ йимик, Аягьы-къолу ёкъ йимик, Ичи къызыл гюл йимик, Уьстю яшыл от йимик.
Тюбю бир, башы эки, Башында — эчкиники.
Ол недир ки — къангъа ошар, къаны ёкъ, Бар да боюн къан алыпдыр✻, жаны ёкъ, Къатыны ёкъ, эри ёкъ, Яшларыны саны ёкъ.
Эки ана, он бала, Амма аты бир бола.
Юкъкъа, гиччи, дёгерек — Оьзю гьар кимге герек.
Аршунлу тюгюл, путлу тюгюл, Амма оьзю гьар кимде бар.
Къат-къат тонлу, къарыш бойлу.
Жанлыдан жансыз тувар, Жансыздан жанлы тувар.
Гичгине акъ таш болат, Эшиги де ёкъ, тешиги де ёкъ.
Гел десе гелмей, гелме десе геле.
АЛЪЯКЪДА ЭСГЕРИЛГЕН ЮММАКЪЛАНЫ ЖАВАПЛАРЫ:
- Тюкен — сегиз женнет, базар — дёрт мазгьап, майдан — дюнья булан ахырат, даллал — Аллагьу таъала.
- Тюш — дюнья, иш — оьлюм, бутакъ — бир йылдагъы гюнлер, къуш — намазлар.
- Язывда болагъан тююрлер✻.
- Сыйырны эмчеклери.
- Бав — махлукъ алам, дав — тиллер, аврув — жагьиллер, сав — алимлер, тюкен — шагьарлар, шагьар — дюнья✻.
- Тёнгек.
- Жаназа✻.
- Гьабижайны гереги.
- Кёрюкде аш биширмакъ.
- Урчукъ.
- Гюзгю.
- Ана — бир йылдагъы айлар, уя — жумалар, йымыртгъа — гюнлер✻, бала — кёкдеги ай да, гюн де.
- Кажин.
- Солтан — Аллагьу таъала, къуллар — пайгъамбарлар, дёрт етти — кёк, ер; етти пачалыкъ, жагьаннем; бири сегиз — женнетлер.
- Хашынмакъ.
- Балжибин.
- Къалам.
- Ай.
- Нун деген гьарп.
- Адамны бети.
- Харбуз.
- Сенек.
- Харбуз.
- Бармакълар.
- Акъча.
- Гьакъыл.
- Хапуста.
- Йымыртгъа.
- Йымыртгъа.
- Адамны эрни.
(«Мажмуъ ул-ашъар ал-ажамийят». Акъмасжит. 1321/1903 й. 34—36 б., 47—48 б.)