Насигьат
Дин къардашым, гел, насигьатгъа тынгла, Гьикматлы сёз эшит, маънасын англа.
Насигьатгъа къайтмакъ — яхшы къылыкъдыр, Ваъзаны ташламакъ — талайсызлыкъдыр.
Мутигъ бол Аллагьгъа, пайгьамбарына, Табигъ бол агьлуна, асгьабларына.
Вере сен Аллагьны буйругъун бурма, Гьеч ерде шариатгъа хилап къурма.
Гьар бир ишингде сен тут Аллагь ягъын, Гьар бир къыйынлыкъда Аллагьгъа сыгъын.
Уллугъа гьюрмет эт, гиччиге — рагьму, Зулму этме, андан яман зат барму?!
Зулмудан замана тез тоягъандыр, Юртларын харап этип къоягъандыр.
Гьар ишде орталыкъ эт, гьатдан озма, Дюньяны берселер, сыйынгны бузма.
Абурлукъ, инамлыкъ — не етер сагъа?! Багьанг ёкъ, тиерсен эки дюньягъа.
Къартгъа къарт болуп, яшгъа яшлыкъ гёрсет, Дин къардашларынга къардашлыкъ гёрсет.
Алимге кёп артыкъ гьюрмет тарыкъдыр, Китапда шайыхдан алим артыкъдыр.
Амма алим болуп, шайых да болса — Ол бек артыкъ затдыр, олай табулса.
Бир гишиге илму болмаса адат, Бир кепеклик затдыр кашфу-карамат✻.
Алимдир адашгъанны тюз этеген, Алимдир шариатны юрютеген.
Алимлер болмаса, шариат болмас, Алимсиз шариат уьч йылгъа къалмас.
Атангны-анангны разилигин ал, Гьеч къарув къайтарма, рагьатлыкъгъа сал,
Дуасы къабулдур ата-ананы, Гьакъ юреги булан этер дуаны.
Атанг булан къайсы ёлдан юрюрсен — Сен де авлетингден шону гёрюрсен.
Аталарынг булан оьктемлик этме, Тухум тамам болмас, терс ёлгъа гетме,
Сенде гьюнер барму — огъар къаражакъ. Чириген сюеклер негер яражакъ?
Магъшар гюн Аллагь да амалгъа къарар, Тухумдан сорамас, амалдан сорар.
Устазгъа да герек гьюрмет, бил аны, Экинчиси атанг — устаздыр, таны.
Эмчини инжитсенг, аврув алырсан, Устазны инжитсенг, жагьил къалырсан.
Дин къардашым, илму билип, амал эт, Жагьилликден къутулмагъа амал эт.
Жагьилликде къалсанг, бир алим къара, Дин уьйрен, оьзюнден гьар затны сора.
Илму — малдыр, амма даим къалагъан, Къайда барсанг, шол ерде табулагъан,
Берген сайын артар, урланмагъы ёкъ, Сапарда гётерип къыйналмагъы ёкъ.
Илму болгъан уьйде аш болмай къалмас, Алам ач болса да, алим ач болмас.
Илмусуз амалдан йыракълыкъ герек, Амалсыз✻ илму да — емишсиз терек.
Къышынг учун гьар тюрлю зат жыясан, Кёрюнг учун гьеч жыймайсан, къоясан.
Дин къардашым, кёрге де кёп зат тарыкъ, Кёрюнгню къайгъысы — къышынгдан артыкъ.
Дюнья — ялгъанчыдыр, вере, дос тутма✻, Сенден артыкълагъа нетди, унутма.
Гёлентгингдир сени бир масал✻ огъар: Чапсанг — къачар, къачсанг — артынгдан чабар.
Вере, ички ичме, гьакъылсыз къалма, Гьакъыл — яхшы затдыр, шайтанлы болма.
Гьакъыллы гишиге шол гьал ошарму, Гьакълусу✻ бар жинли болуп яшарму?!
Уруну ахыры — къурудур, билсенг, Бу белгили затдыр, инсапгъа гелсенг.
Гишини агъындан, вере, тур арек: Агъны огъу бардыр, сакъланмакъ герек.
Кагъыз ойнамакъдан сакълан, будур сёз, Сакъланмасанг, ахырынгдан умут уьз.
Кагъыз ойнап, къолда мал къалгъаны ёкъ — Къайда гете, гьеч ким бай болгъаны ёкъ.
Гишини артындан къыйбатгъа гирме, Гюнагьларын алып, савабынг берме.
Савабынгны достунг алса сюймейсен, Сюймейгенинг алса неге гюймейсен?
Адамгъа сувукъ сёз айтагъан болма, Гьеч бир де сёзюнгден къайтагъан болма.
Гьакълусу бар, сёзюн ойлашмай айтмас, Сёз — бир окъ йимикдир, чыкъгъан сонг къайтмас.
Айтылмагъан сёзге сен бий болурсан. Айтылгъан сонг — ол бийдир, сен — къулусан.
Сёзню башгъа-башгъа ерлери бардыр, Гьар гьюнерни башгъа эрлери бардыр.
Къатунгиши булан гьеч мажлис къурма — Эксиклик гелтирир, олтурма, турма:
Гьакъылы аз болур✻, терс багъып гетер, Амма макрю булан Иблисден бетер.
Гьарут-Марут✻ эди сигьру маъданы, Олагъа не этди, бир сора аны.
Эргиши, сен олар булан ойнама, Бир де алып, бир де салып къыйнама.
Малны сыйлы билип, къарымлыкъ этме, Мал негер тарыкъ деп исрапгъа гетме.
Акъ акъча къара гюн учун тарыкъдыр, Амма чомарт болсанг, юзюнг ярыкъдыр.
Мал буса, чыкъсын ол уллугъа-яшгъа, Сандукъда турмагъа, ташлар не башгъа?
Чагъувчу сёзюне гьакъыллы къайтмас, Сенден сёз элтмейген — сагъа да айтмас.
Герти сёйле, ялгъан сёзден арек бол, Адамны бек нюрсюз этегендир ол.
Къадилик-къартлыкъ деп сен огъар гирме, Малгъа къарап, ихтиярынгны берме.
Бал гёрюнюр, агъудур халкъ арасы, Ихтияр бир затдыр — ёкъдур багъасы.
Яхшы ваъзаларды булар, унутма, Эр хазнасы шулардыр, сен хор тутма.
Абусупияндыр айтагъан оланы, Ваъзасында аны болмас яланы✻.
Дин къардашларына кёмеклик сюе, Гериде къалмакъгъа юреги гюе,
Унутма деп тилей дуада оьзюн, Насигьатда арив сёйледи сёзюн.
Гьар ким дуа булан эсгерсе аны, Гьакъ таала болсун гьар ерде яны.
(«Мажмуъ ул-манзумат ал-ажамийят». Темирханшура, 1907 й., 41—44 б.)
⁂
Дин къардашым, гелгенсен алтмушунга, Къарт болгъансан десем гелмей хошунга, Ахырат намусу тюшген башынга — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Агъаргъан сакъалынг, саргъайгъан юзюнг, Гьеч кимни сюйдюрмей сёйлейген сёзюнг, Агьлюнге де эксик болгъансан оьзюнг — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Чурпу йимик болгъан чубукъдай боюнг, Чыт йимик онган чыракъдай союнг, Ясгъа дёнген сени йыбавунг-тоюнг — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Гьай аман десенг де, бармагъынг хабуп, Гетген яшлыгъынгны болмассан табуп, Къатун-къыз да оьлмейлер сагъа чабуп — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Яшлыгъынг арт берген гелмесге бери, Къартлыгъынг да гелген гетмесге гери, Талайлы къул болсанг, тавбаны ери — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Гьапул✻ гезейгенинг тюгюлмю таман, Ахырынг ойлашма болмайму заман, Булай чола гюнлер къалырму гьаман — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Тангала деп гетип гюнлеринг бара, Гетген оьмюр къайтма болурму чара. Гьапул турма, тавба этмеге къара — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Къазанайым, къайырмас деп бу ёлгъа, Гьар заман саласан гелеген йылгъа, Къачан экен къайтагъанынг гьакъыллгъа — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Гьали бир аз къазансам къоярман деп, Айтасан эсимни сонг жыярман деп. Хыял этме малдан гьеч тоярман деп — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Гёрмеймисен халкъны уллусу-яшы Токътамай талаша ув болуп ашы, Нетселер де чыкъмай аракъны башы — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Бош хыяллар булан заманлар гете, Болжал чы берилген оьмюрюнг бите, Гьапуллукъда бир гюн ажизлик ете — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Гьай аман десенг де этмежакъ пайда, Къайтып бу дюньягъа гелмакъ чы къайда, Языкъ мискин инсан, гьакъылынг сайда — Къойма ярамайму пана дюньяны.
Абусупиян, халкъгъа ваъза бересен, Оьзюнгню унутуп къойма, вере, сен, Заманлар да пасат болгъан, гёресен — Къойма ярамайму пана дюньяны.
(Къолъязмалардан).
⁂
Гелмагъынг умматгъа рагьмат, я Расул, Сенден къурбан болсун уммат, я Расул, Умматынгдан болмакъ давлат, я Расул, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Инангъанбыз сагъа юзюнгню гёрмей, Жаныбыз къурбанынг болмакъны излей, Гелгенбиз сагъа биз шапаат тилей — Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Ассибиз Аллагьгъа, бетибиз къара, Тутмагъанбыз буйрукъларын, не чара,
Аллагь гьюрметичун бизге бир къара — Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Билдирген иманны-исламны сенсен, Гелтирген Аллагьдан Къуръанны сенсен, Бар да пайгьамбарлар солтаны сенсен, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Ким таныжакъ эди Аллагьны сенсиз, Ким тутажакъ эди исламны сенсиз, Ким табажакъ эди женнетни сенсиз, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Тувмагъынгны билдирди пайгьамбарлар, Тангланды сеничун ата-аналар, Бир-бирине сени сююнч айтдылар, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Тувгъандокъ сёйлединг пасигъ сёзюнгню, Аллагьгъа суждагъа салдынг юзюнгню, Халкъгъа ачдынг сюрмеленген гёзюнгню, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Шол заман бар да гьайван сёйледилер, «Бу гече Ерде нюр тувду» дедилер, Каъба уьй суждагъа тюшдю, гёрдюлер, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Ол гече къайгъы тюшдю капирлеге, Нечесе сувлары къуруду бирге, Ханчлары юзюнден тюшдюлер ерге, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Эммединг сол ягъын эмчек анангны, Оьзге яшы барны билединг аны. Къурбан болсун сенден муъминлер жаны, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Малайиклер бешигинг чайкъай эди, Ойнаса бармагъынг, ай ойнай эди, Салкъынлыкъгъа булут гьеч таймай эди, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Къыркъ яшынгда сени гелди Жабраил, Деди: «Сен Аллагьны Расулусан, бил!»
Сёйледи Къуръандан нече пасигъ тил, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Аллагьдан нюр эди къаркъаланг сени, Тюшмей эди ерге салкъынынг сени, Эки ярдагьаны ишаранг сени, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Каъба уьйге къаршы не дуа этсенг, «Амин» деп айтады гьар не тилесенг, Тав-ташлар алтун болады «бол!» десенг, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Нече гёсюзлени гёреген этдинг, Нече оьлген адамланы тирилтдинг, Нечесе авруйгъанланы сав этдинг, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Бир заман аш-сувсуз гелди асгеринг, Акъды булакъ йимик бармакъ учлеринг, Охудунг дуа, кёкден аш гелтирдинг, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Тасбигь этди ташлар сени къолунгда. Бу жаныбыз къурбан сени ёлунгда, Сёйледи гьайванлар сени янынгда, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Бир гечеде сени чакъырды Аллагь, Ол гече де хадир гечеди, биллагь. Жабраил деди: «Тур, юрю, бисмиллагь!» Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Чыкъдынг сен кёклеге Жабраил булан, Сёйлединг Аллагьгъа пасигь тил булан, Тенглик этмес оьзгелер сени булан, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Гетдинг сен гетмеге болмайгъан ерге, Етдинг сен етмеге болмайгъан ерге, Аллагьдан рагьматсан, тамансан бизге, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Уллу этди Аллагь бу гьурматынгны, Аты булан бирге язды атынгны,
Билмейбиз, макътайыкъ къайсы затынгны, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Я Расул, гелгенбиз сагъа ялбара, Гюнагьлар кёплюкден бетибиз къара, Къыямат гюнюнде сен этгин чара — Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Азраил малайик гелген заманда, Тар къабургъа элтип салгъан заманда, Мункар-Накир суал алгъан заманда, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Мизан терезелер къургъан заманда, Гюнагьыбыз авур гелген заманда, Сират кёпюрюне баргъан заманда, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Къыямат гюн айырмагъын оьзюнгден, Магърюм къойма бизин нюрлю юзюнгден, Аллагь гьюрметичун салма гёзюнгден, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Аллагьны атларыны гьюрметичун, Бар да пайгьамбарланы гьюрметичун, Кёкдеги малайиклер гьюрметичун, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Алимлер, шагьидлени гьюрметичун, Ердеги валилени гьюрметичун, Сени асгьабларынгны гьюрметичун, Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Я Расул, шапаат тилейбиз сенден! Эт шапаат, рагьмунгну гесме бизден, Сакъла бизин Иблисни макрюсюнден — Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
Гелгенбиз, къайтарма, эт бизге рагьмат! Сенден башгъа кимге тилежакъ уммат, Сен Абусупиянгъа этгин шапаат — Бизге бир шапаат, аман, я Расул.
(«Мажмуъ ул-манзумат ал-ажамийят». Темирханшура, 1907 й., 17—19 б.)