НАЗМУ

Алгьамдулиллагь, Аллагь, Сен тюз этдинг имангъа! Рагьматынг эркин сени Яхшы булан ямангъа.

Имандан сонг илмудур Бар яхшылыкъны башы, Аллагь сюйген адамны Илму болур ёлдашы.

Охумакъ-язмакъдандыр Илмугъа етишеген. Талайлы яшдыр, шексиз, Охумагъа тюшеген.

Мадраса-мактап гёрюп Эдепленмеген яшда Не билим табулажакъ, Тюзелмеген сонг башда?

Охумагъан гишини Гьайвандан айырагъан Сураты болур, амм Билими болмас, аян.

Билим болур гишини Адамлыкъ деген заты. Адамлыкъ болмас аны Гёзю, къашы, сураты.

Адамлыкъ гьисап этсенг Тартылгъан къашын-гёзюн, Балчыкъдан этер эдик Гьар гече, гьар гюн юзюн.

Илму — бир малдыр, амма Битмей даим къалагъан, Не ерде болсанг оьзюнг, Шол ерде табулагъан.

Артар ол берген сайын, Урланмакъ ёкъдур анда, Гётерме авур болмас Ёл юрюген заманда.

Яхшы зат кёпдюр, амма Охугъан авлет йимик Яхшы зат ёкъдур, амма Билмеге адам герек.

Охугъан авлет къалыр Насиплини сонгунда, Айырмас охумагъан Затны терсин-онгун да.

Мадраса тамам этип Яшы къайтагъан заман — Гьакъылы бар гишиге Гьам байрамдыр, гьам къурман.

Охугъан авлет къалып, Дюньядан гетсе гиши, Оьлген деп айтмас огъар — Савлар йимикдир иши.

Аллагьгъа аввал юз-минг Макътав этебиз бютюн — Жагьил къалдырмай бизин Охуйгъан этмакъ учун!

Сонг ата-анабызгъа Аллагьымны рагьматын Тилейбиз, пайгъамбар да Этсин деп шапаатын.

Бек кёпдюр бойнубузда Ата-ананы гьакъы — Олагъа гьюрмет герек Дюньяда тургъан чакъы.

Сонг бизин охутагъан Муаллимге де гьаман Аллагьны разилигин Далап этебиз аян.

Ол бизге берген билим, Англатып гьар бир ерин, Тенг болмас гьеч зат огъар, Билме герек хадирин.

Охумакъны тынч кююн Дагъыстангъа чыгьаргъан Абусупьянгъа да биз Дуачыбыз гьар заман.

Гьар тарыкъны тынч этип Ёл ачгъан аввал бизге — Сав-саламатлыкъ булан Оьмюрю етсин юзге!

(«Иршаду-с-сибъян». Темирханшура, 1909 й., 18 б.)

⁂

Патиматны^✻ агъвалындан бир хабар. Дюньядан гетген сонг Расул пайгъамбар, Даим агъа эди агълаюб^✻ гёзи, Атасындан эди гьар даим сёзи.

Ахырда бир гюн ол авруду, ятды, Алини чакъыруб^✻ васият этди. Ахырында деди: «Аман я Али, Сагъа бир васиятым къалды гьали».

Али деди: «Я Патимат, недир ол? Бизге билдир аны, оьзюнг рагьат бол». Патимат деди: «Мен оьлген заманда, Гьасан, Гьюсейн^✻ агълай къалгъан заманда, Шол сандугъумну сен алуб^✻ ачарсан, Анда бир бюкленген кагъыз табарсан. Оьзюнг шол кагъызны сандугъумдан ал,

Унутма, мени булан гьалтыма сал. Аллагь учун, Али, ачма сен аны, Васиятда амин гёремен сени».

Али деди: «Недир язылгъан анда? Гьеч айтмадынг аны аввал заманда». Патимат деди: «Айтылмайгъан затдыр. Сен де ачма, сагъа бир аманатдыр! Мени булан Аллагьны арасында Ваъдабыз бар — шолдур язылгъан анда. Амандыр, сен аны сорама менден, Уялгъанман аны айтмагъа сенден».

Агълаюбан^✻ Али деди: «Я Гьалал,^✻ Не ваъдадыр ол язылгъан, недир гьал? Уялып сен менден яшырма аны, Ахыратлыкъ гьалалымсан сен мени».

Агълаюб, Патимат деди: «Айтайым; Муну гьакъыкъатын сагъа ачайым. Мен сагъа гелмакъдан аввал заманда Бир гюн етуб^✻ гелди Жабрайил анда. Деди: «Аллагьдан амрудур, я Расул, Алиге барсын шол Патимат-Батул»^✻. Анда Расул аны магъа билдирди. «Аллагьны ишидир, гьазир бол»,— деди. Мен дедим: «Гьазирмен, тюгюлмен арек, Амма олай болмас, гебингьакъ герек. Мен Аллагьны Расулуну къызыман, Оьзгелерден мен артыкъман, кем болман. Дюньяны малын мен гебингьакъ этмен. Гебингьакъсыз болуп эрге де гетмен». Расул деди: «Сен ол ерин къарама, Аллагьгъа рази бол, андан сорама, Алиден яхшыгъа баражакъмусан, Даим эрге бармай туражакъмусан?!» Дедим: «Али яхшы, огъар сёзюм ёкъ, Амма гебингьакъсыз разилигим ёкъ. Жабрайилге сёйле — Аллагьгъа барсын,

Ахырат ягъындан гебингьакъ салсын». Шол сагьатда Жабрайил баруб^✻ гелди, Гелуб^✻ Расуллуллагь булан сёйледи: «Рази болсун,— деди,— къызынг Патимат, Гебингьакъ салынды — Пирдавус-жаннат». Мен дедим: «Огъар да рази болмасман, Гебингьакъым учун аны алмасман, Андан да артыгъы герек оьзюме». Шонда Расул ачувланды сёзюме. Шол заманда Аллагьдан нурман гелди: «Патимат не сюер, сёйлетсин»,— деди. Мен дедим: «Мен айтагъан башгъа затдыр, Мен къайгъы этеген — зайип умматдыр. Мен айтайым гебингьакъны яхшысын — Умматны шапаатын багъышласын. Мен зайып оьзюнден шуну тилеймен, Уммат учун бир амал болсун деймен». Шонда гене Жабрайил баруб къайтды, Гелубан Расулгъа башарат^✻ айтды: «Патиматны мурадын берди,— деди,— Шапаатны гебингьакъ салды»,— деди. Мен дедим: «Булай иш кагъызсыз болмас, Кагъыз язылгъан сонг иш ерде къалмас. Кагъыз язып сиз беригиз оьзюме, Къыямат гюн таныкъ^✻ болсун сёзюме». Шонда шол кагъызны яздыруб^✻ алдым, Алубан гелтуруб^✻ сандукъгъа салдым. Шол кагъыздыр мен айтагъан, я Али, Ишни гьакъыкъатын билдинг сен гьали. Шол кагъызны Магъшаргъа элтсем герек. Умматгъа шапаатлар этсем герек. Шол кагъызны мен ортагъа салырман, Шапаатны ихтиярын алырман. Каримдир Аллагь, ваъдасындан къайтмас, Жабрайил аминдир, тюгюлню айтмас».

Шол сёзлеге Али къатты агълады, Патиматны юрегин бек ойлады.

Экиси де агълашдылар ол заман, Акътардылар зайып умметге дарман.

Дин къардашым, тергеп къара буланы, Сен де ойла юреклерин оланы: Бизин учун нечик къыйналгъан олар! Биз гьапул турмакълыкъ ол нечик ярар?

Я Илагьи, оланы гьюрметичун, Этген къуллукъларыны гьюрметичун, Магъшарда алардан айырма бизин, Насип эт шол Расул пайгьамбар юзин. Гъаффар^✻ атынг учун геч гюнагьлардан, Шек барму сени рагьмунг кёп алардан. Рагьму булан терге, Абусуфьяни, Гьазабынгдан^✻ сакъла гьар даим аны!

(«Мажмуъ ул-манзумат ал-ажамийят». Темирханшура, 1907 й., 27—29 б.)