Тарака токъталагъан ерлер

Бир гиши дюньядан гетген сонг, масала, оьзюню яда ата бир къардашыны къатуну йимик бир къатун айлы къалып, шол къурсакъдагъы яш болса тюгюл башгъа варис де ёкъ буса, яда оьлюню къардашы йимик башгъа варис де бар болуп, къурсакъдагъы яш аны гьажбу этип къоймагъа ярай буса, шол заман тарака токъталып турар. Къурсакъдагъы яш оьзюню гьажбу этип болмайгъан башгъа варис де бар буса да, пай есси тюгюл буса, шол заманда да тарака токъталып турар Масала, оьлюню бир яшы да бар болуп, къатуну да айлы гьалда къалгъан ер йимик. Къурсакъдагъы яш гьажбу этип болмагъан бир яда бирден артыкъ варис де болуп, шол варислер пай ессилер де болса, шол заман тарака токъталмас. Амма бек игьтиятлы^✻ кюйде уьлешинер. Игьтиятны кюю: масала, оьлюню айлы къатуну да, атасы-анасы да къалса, ата-анагъа да, къатунгъа да инг зарарлы гьал къурсакъдагъы зат бирден артыкъ къызлар болса болмакъ учун, оьлюню къатуну да, атасы да, анасы да, эки къызы да къалгъан йимик гьысап этип уьлешинер. Къызланы пайын сакълап туруп, ёрагъандей эки къыз тувса, олагъа берилер. Тувмаса, ол заманда къайтарыш этилер.

Тас болгъан гишини де, есир болуп гетген билинмеген гишини де малы токъталып турар. Оьлмакъны мугъкам хабары гелип токъташмаса, «кёп яшаса гьалиге ерли яшар» деген заманда, къади «оьлген» деп гьукму этген сонг, аны малын — гьукмуну заманында бар варислерине берер. Тас болгъан гиши болду, есир болуп гетген гиши болду, оьзюне варис болагъан бир гиши оьлсе, шол заман — тас болгъан гишини де, есирни де пайын токътатып турар. Къалгъан оьзге варислеге де — игьтият булан уьлешмеге герек. Масала, варислени бирлерине тас болгъан гишини сав болмакълыгъы зарарлы болуп, бирлерине буса, оьлген болмакълыгъы зарарлы буса,— гьарисине зарарлы болагъан кюйде гьысап этип берилер.

Гьакъыкъатда эргишиму-къатунгишиму билинмей турагъан хунса варис болгъан ерде, шол хунса эргиши болса да, къатунгиши болса да, алагъан пайы тенг бола буса, огъар шол пайын берер. Масала, хунса оьлюге янгыз ана бир къардаш болгъанда йимик. Хунса эргиши десек бир башгъа, къатунгиши десек бир башгъа пай бериле буса, шол заман огъар да, оьзге варислеге де инг аз болагъаның бермеге герек. Масала, эр де, ата да, хунса яш да къалгъан ерде, тараканы он эки пай этген сонг дёрт пайны бири деп эрге уьч болур. Алты пайны бири деп атагъа эки болур. Яртысы деп хунсагъа алты болур. Он экиден къалгъан бири — атаны да, хунсаны да арасында сакъланып турар. Бара-бара туруп, хунсаны гьакъыкъатда эргиши болмагъы билинсе, шол он экиден къалгъан бирни хунса алыр. Къатунгиши болмагъы билинсе — ата алыр.