НАРАШЕНИЕ ОТРИЦАТЕЛЬНАГО ВСПОМОГАТЕЛЬНАГО.
Настоящее 1-е.
Ед. число / Мн. число
- 1.: توکولمن тугульмен я не есмь, не я / توکولبیز тугульбиз не мы
- 2.: توکولسن тугульсен / توکولسیز тугульсиз
- 3.: توکول тугуль. / الار توکول аларъ тугуль.
Турки и Адербиджаны говорят и, пишут не توکول, а دکل и دیکل дишль.
Настоящее 2-е.
Ед. число / Мн. число
- 1.: یوقمن екман я не есмь, не я / یوقبیز екбыз не мы
- 2.: یوقسن ексан / یوقسیز ексыз
- 3.: یوق екъ. / الار یوق аларъ екъ.
Прошедшее 1-е.
Ед. число / Мн. число
- 1.: توکول ایدم тугуль-идын я не был / توکول ایدق тугуль идык мы не были
- 2.: توکول ایدنك тугуль-идни / توکول ایدغز тугуль идыныз
- 3.: توکول ایدی тугуль-иды. / توکول ایدیلار тугуль-идылар, или الار توکول ایدی аларъ тугуль иды.
— Стр. 62 —
Прошедшее 2-е.
Ед. число / Мн. число
- 1.: یوغیدم егыдым я не был. / یوغیدق егыдык мы не были.
- 2.: یوغیدنك егыдын / یوغیدغز егыдыныз
- 3.: یوغیدی егыды. / یوغیدیلار егыдылар; или الار یوغیدی аларъ егыды.
Слово یوق относится обыкновенно к лицу, а توکول — к вещи.
Ед. число / Мн. число
- 1.: توکول ایکانمن тугуль икенмен / توکول ایکانبیز тугуль икенбиз
- 2.: توکول ایکانسن тугуль икенсен / توکول ایکانسیز тугуль икенсиз
- 3.: توکول ایکان тугуль икенъ. / توکول ایکانلار тугуль икенлер, или الار توکول ایکان аларъ тугуль икенъ.
Ед. число / Мн. число
- 1.: توکول ایمشمن тугуль имишамен / توکول ایمشبیز тугуль имишбиз
- 2.: توکول ایمشسن тугуль имишисен / توکول ایمشسیز тугуль имишисиз
- 3.: توکول ایمش тугуль имишъ. / توکول ایمشلار тугуль имишлер, или الار توکول ایمش аларъ тугуль имишъ. (*)
(*) Кумыки и Ногайцы предпочитают в 3-м лиц множественнаго числа спереди местоимение 3-го лица الار, при котором глагол поставляется в единственном числе, как по ставлено в этом времени. Если же иногда в 3-м лице множественнаго и бывает нарашение множественнаго لار, то спереди не бывает 3-го лица местоимения.
— Стр. 63 —