Уьчюнчю сагьна
(Верона. Къабурлар. Ортасында Капулетлени къабурлугъу. Парис, къолунда чечек байламы ва факел булан ону пажы геле.)
Парис.
Факел бер, паж! Оьзюнг тай, бир янда тур!
Ёкъ! Тайдыр факелни! Гёрюнмейим мен;
Бар шо кипарис терекни тюбюне
Яг да, къулагъынгны ерге къаплап тур.
Ер гьар сесни эшитдире. Гьеч бирев
Къазылгъан къабурдан толгъан топуракъгъа
Аякъ басмас эшитилмейли сагъа.
Эшитгеннокъ, сен сызгъырып сигнал бер.
Чечеклени бер… Эт буйругъумну.
Паж (оьз-оьзюне).
Янгыз къалма къабурларда бюдюревлю
Этмесем де шу буйрукъну чарам ёкъ.
Парис.
О, гьайран чечегим! Гелин орнунга
Себелеймен шу арив чечеклени
Гелип шунда гьар гече мен бюркермен
Алмаз сыгъанакълы сувну шулагъа…
Яда гьынкъгъа тюшюп йылап уьстюнгде сени
Иритермен гёзьяшларда агьымны.
Тризнангны[^448-1] мен этермен гьар гече,
Ютуп гёзьяшларымны, йылай туруп.
(Паж сызгъыра.)
Паж магъа сигнал бере… Бирев геле…
Мунда гелип кимни нас аякълары
Амин сююмюмню тризнасына
Пуршав эте? Не? Къолунда факели?
[^448-1]: Тризна — оьлген адамгъа этилеген адатлы ишлер.
Бир азгъа яшыр мени сен. О, гече!
(Тайыша.)
(Ромео ва къолунда факел, темир каза булан Балтазар.)
Ромео.
Бер магъа ломну ва темир казаны
Муна, шу кагъызны да сен тангала,
Элтерсен, берирсен тувра атама!
Факел бер! Сонг сен оьлме сюймей бусанг,
Шу ерде не эшитсенг де, гёрсенг де,
Иннемей тур бир янда, пуршав этме.
Мен сюйген къызымны юзюн гёрмеге
Бармагъындан да мен оьзюне берген
Асыл къашлы алтын юзюкню алмагъа
Тюшежекмен склепге… Гьы, гет, тез тай!
Мен этеген мунда яшыртгъын ишге
Шеклик тартып къарамагъа урунсанг,
Аллагь шагьат, пара-пара этермен,
Яйып гесеклерингни зийретлеге.
Мени юрегим ач къапландан да
Ва денгизни толпанындан да къоркъунчлу.
Балтазар. Гетемен, мессир, сизге пуршав этмен!…
Ромео.
Мени сюймеклигинги гёрсетесен.
Ма! Насипли яша! Савбол, къардашым!
Балтазар.
Шону учун да яшынырман бу ерде…
Муну къараву, ойлары бюдревлю.
(Тайыша.)
Ромео.
Минг налат сагъа оьлюмню гьанга авзу!
Тыкъмалайсан наслар булан хасланы!
Тоймайсан дюньяны йылав-агьындан!
(Склепни эшигин сындыра.)
Чирик тишлерингни гючден ачарман,
Ютгъун тамагъынгны герип гюч булан
Тыгъарман бир сюекни де къарнынга!
Парис.
О! къанлы, къувалангъан шо Монтекки…
Зукъарисин азиз гелешмишимни
Оьлтюрген… Шу гьайран къыз да къайгъыдан
Ярылып юреги оьлюп къалды — дей.
Гьали шол гелгендир мысгъылламагъа
Оьзю учун оьлген эки мискинни.
Ёкъ, къоймасман!
(Ювукъ геле.)
Токъта сен, нас Монтекки!
Хорлу пикрилерингни башдан тайдыр!
Артыламы оьч оьлюмню чырындан?
Къоймасман сени, нас къачакъ! Гьы, бойсын!
Ромео.
Дюр, герекмен, шону учун да гелгенмен.
О, гьей яхшы асыл улан! Тилеймен,
Умуту сынгъанны юрегин гьакитме!
Къара, сенсиз де оьлгенлер шунда кёп.
Къара улан, тилеймен. Магъа илинме
Къоймасын ачытгъан къазабым сагъа,
Янгы хатар чыкъмасын бек къолумдан!
Къач! Яхшы улан! Кёк булан ант этемен
Сени мен оьзюм бек сюемен…
Мен гелгенмен тек бир янгыз оьзюме
Къаршы савутланып… О! гечикме сен!
Гет! Оьлме! Сонг сав шагьаргъа хабарла,
Дели сагъа языкъ сынмагъан буса,
Жагьаннемге тёнгек болур эдим деп.
Парис.
Шо языкъсынывунг булан чабушма
Мен сюемен… Къачакъны йимик сени
Мен тутуп элтермен гьукуматгъа.
Ромео. Чабушмагъа?… Болса сакълап, огъурсуз!
(Чабушалар.)
Паж (чабып бир янгъа). О, Аллагь! Чабушалар! Эй, къаравул!
Парис (йыгъыла).
О! мен оьлемен… Языкъсына бусанг
Къабурлукъну ач! Сал Жульетта булан.
(Оьле.)
Ромео.
Болсун шолай! Бир бетине къарайым
Меркуциону къардашы, граф Парис…
Биз чабып къайтып гелгенде мунда,
Гьакъылым англамайгъанда бир затны,
Жульеттаны Парис ала деп бугъай…
Шуну айтдымы? Я магъа гёрюндюмю?
Я шашып Жульеттаны оьлмегинден
Эшитдим деп, эсиме гелемикен?
Ромео.
О, бер магъа къолунгну! Бир язывда
Бизин аччы улюшюбюз китапда…
Макъталгъан къабурлукъгъа гёмейим
Жульеттаны ягъына элтип сени де.
Къабурлукъда? Ёкъ! Гьей. Амалсыз улан,
Жульеттаны ятгъан ери ярыкъ уьй!…
Шону гьайран гёзеллиги къабурну
Шавлатдырып бир той уьйге дёндюре…
Ят шунда сен — оьлю гёмген бир оьлю!
(Парисни къабурлукъгъа сала.)
Бир-бирде олай бола чы, — оьлгюнче
Бир гюн алдын адам шат сююнч бола…
Шогъар да — оьлюм яшмыны — дейлер.
Шу гьалым, тап оьзю сама тюгюлмю?
Сюйгеним! Къатыным! Тыныш балынгны
Соргъан ажжал, сени гёзеллигингни
Гьали де енгмеген: ал энглерингни
Гюлю, дем эрнилерингни пурпуру
Гьали де балкъый. Гьали де оьлюмню
Акъ байрагъы сени уьстюнгде елпиллемей…
О! Тибалт! Къанлы гебинге чырмалып
Сенмисен мунда ятгъан? Сени оьлтюрген
Душманынг — мен оьз-оьзюмню оьлтюрсем
Шондан яхшы иш сагъа гьеч болурму?
Геч менден, къайнуланым! О! Жульетта!
Неге сен гьали де шулай аривсен?
Яда артда оьлюм сени сюйгенми?
Оьзюне бир аш этмек учунму
Силкинив къоркъунч сюегинг янтайтып
Къучакълап янынгда сени бувгъаны?
Шону учун да мен янынгда къаларман —
Чыкъмасман орав гечени мунгундан:
Мунда янгы къуллукъчуларынг болгъан
Хуртлар булан бирге турма сюемен!
Дюр! Къаламан энни шунда даимге,
Дюньядан тойгъан авур къаркъарамны
Басма зулмусун жанымдан ташлайман!
Ахырынчы къарагъыз сиз, гёзлерим!
Ахырынчы къучакълагъыз къолларым.
Сиз чи эрнилерим, — тыныш эшиклер!
Законлу оьбюш алып шу сатывчу
Ажжал булан гьисабымны этигиз.
Гел, гьей, мени аччы ёл гёрсетивчюм!
Гел зек башчым, дели данглы ёлдашым
Толкъунлар сындыргъан шу бир гемемни
Сувда тургъан ташлагъа уруп тез уват!
Сюйгенимни савлугъундан ичемен!
(Иче.)
О, ягьлы аптекчи! Яхшы дарманынг!
Оьбюп сени мен ягъынгда… оьлемен.
(Оьле.)
(Къабурланы бириси ягъындан фонар, лом ва каза, бел булан Фра Лоренцо геле.)
Лоренцо.
Пир Франческо!
Сен магъа якълавчу бол!…
Къарангы гечелер къабур ташлагъа
Кёп сюрюнген мени къарт аякъларым.
Кимдир ол.
Балтазар. Сизге таныш ва къурдаш адам, пир атам!
Лоренцо.
Аллагь сени сакъласын! Айт, уланым,
Не факелдир она шонда, тарыкъсыз
Къувут гёз оймалы бир сюеклеге
Ярыкъ себеген? Шо Капулетлени
Къабурлугъунда яллай бугъай деймен.
Балтазар.
Лап шолай, пир ата! Шонда хожайын,
Сиз кёп сюеген.
Лоренцо. Ким дейсен?
Балтазар. Ромео?
Лоренцо. Кёпден мундамы?
Балтазар. Ярым сагьат болур.
Лоренцо. Юрю чю бирге склепге.
Балтазар.
Болмайман, падре,
Хожайыным билмей мен мунда экенни…
Мунда къалсам яшыртгъынлап къарама,
Шоссагьат мени оьлтюрмеге сёз берди.
Лоренцо. Болса, токъта, оьзюм барайым.
Къоркъаман — болмагъанмы экен яман иш.
Балтазар. Мен терек тюпде юхлап турагъанда,
Тюш гёрдюм, — хожайыным бирев булан
Чабушду — ва сонг ону тез оьлтюрдю.
Лоренцо (ювукълашып). Ромео!… Вай! Вай!
Кимни къаны булан
Къабурлукъну посагъасы боялгъан?
Пана дюньягъа ташлангъан хужулар
Бу къанлы къылычлар… къоркъунч шагьатлар
(Склепни ичине гире)
Ромео!… Вай, амалсыз!… бу да кимдир? Граф Парис
Сенсен такъсырлы бар му оьлюмлеге!
Синьора тур! (Жульетта уяна ва тура).
Жульетта. О, мени пир атам! Айт
Къайда мени сюйгеним? Мен билемен
Къайда герек эдим болма, — къайдаман.
Ромеом мени къайдадыр?
(Къавгъа эшитиле)
Лоренцо (гелелер).
Юрю гетейик биз шу оьлюм уядан!
Шу даимлик югъунч жансыз юхудан
Тез гетейик! Минмеслик оьрде къадар
Уьюн йыкъды бизин мурадыбызны:
Эрингни сени оьлюп ятгъан ягъынгда.
Бу да — Парис. Юрю, гетейик, — элтейим
Шых къардашланы жамиятына
Дагъы сёйлеме. Геле къаравуллар.
(Дагъы да къавгъа).
Дагъы мен мунда къалмагъа болмайман.
(Гете). ,
Жульетта. Бар! Мен буса мундан дагъы чыкъмайман!
Бу не? Ромеомну къолунда шиша!
Загьру гесген сюйгенимни тынышын!
О, къызгъанч улан! Ичгенсен барын да!
Мен оьзюню артындан бармакъ учун
Ичмеге бир тамчы сама къоймагъан…
Сени авзунгну мен де соруп оьбермен
Шондан етер бугъай магъа къалгъаны.
(Ромеону оьбе).
Биринчи къаравул (сагьнаны артындан).
Къайда, гёрсет дагъы, гьей улан!
Жульетта. Гьона гелелер!
(Ромеону хынжалын ала)
Алгъасайым… О, бер
Хынжал оьлюм!… Мунда. Сени къанынг, шунда (чанча)
Къал тот басып, — тек мени къой оьлмеге!
(оьле).
(Къаравуллар Парисни пажы булан гелелер).
Паж. Гьона, шонда, шонда факел ярыгъы.
Биринчи къаравул. Бу ерде къан!…
Къабурланы тюнтейик!
Барыгъыз — кимни тапсагъыз тутугъуз!
(Бирлери гете).
Не бузукъ гёрюнюш… Мунда граф
Оьлюп ятгъан… Жульетта къангъа батгъан,
Гьали де исси… Янгы жаны чыкъгъан,
Бугюн буса муну гёмгенли Уьч гюн
Чабыгъыз сиз билдиригиз князгъа.
Чабыгъыз Капулетлеге, сонг барып
Уятыгъыз Монтеккилени де сиз!
Гьарай салыгъыз сиз бютюн шагьаргъа!
(Башгъа къаравуллар гетелер).
Балагь болгъан шу ерни биз гёребиз,
Тек гьалланы билмей туруп, себебин
Бу къоркъунч балагьны билме болмасбыз.
(Къаравуллар ва Балтазар гелелер).
Экинчи къаравул. Муна Ромео къуллукъчусун биз тапдыкъ.
Биринчи къаравул. Князь гелгинчеге муну сакълагъыз.
(Бириси яндан къаравуллар ва фра Лоренцо геле)
Уьсюнчю къаравул. Муна шу монах
къартыллай ва йылай.
Бу шу ерден гетип бара тура эди.
Къолунда да лому, бели бар эди.
Биринчи къаравул. Уллу исбат! Бек сакълагъыз!
(Князь иерченлери булан геле).
Князь. Булай тез не балагь болгъан бу ерде.
Бизин де чакъсыз юхудан айырды.
(Капулет, синьора Капулет ва башгъалар =>
Капулет. Бу не гьарай, къычырыкълар шагьарда?
Синьора Капулет. Халкъ къычыра орамларда, бирлери
Ромео, бирлери Жульетта, сонг да
Парис деп. Деврюгюп мунда чабалар.
Князь. Не къоркъутгъан мунда бизин къулакъны.
Биринчи къаравул. Князь! Муна Парис мунда шу ятгъан,
Муна Ромео да. Булар оьлгенлер
Алдын оьлген деп гелтирген Жульетта
Гьали жаны чыкъгъангъа ошай мисгинни.
Князь. Тюнтме герек, билме герек бу ишни —
Нечик болгъан бу къоркъунчлу оьлюмлер?
Биринчи къаравул. Муна монах. Бу да чы къуллукъчусу
Ромеону. Буланы къолларында
Къабурлукъну эшиклерин бузагъан
Къураллар да табулгъан.
Капулет. Вай, Аллагьым,
Къатын, къара! Къызыбыз къангъа батгъан
Янгылыш ургъан хынжал! Къара, къыны
Ромеону белинде, оьзю буса,
Амалсыз шу къызыбызгъа чанчылгъан. .
Синьора Капулет. Огь, балагь! Шу оьлюмню гёрюнюшю
Оьлюге зангыргъан занглардай
Мени, къартны, къабурума чакъыра.
(Монтекки ва башгъалар геле).
Князь. Гел мунда, Монтекки! Сен тез тургъансан
Сенден алдын бир уланынг ятгъанны
Гёрмек учун.
Монтекки. Шолай! Бийим! Бу гече къатыным да
Оьлдю. Уланымны къанлы чыкъмагъы
Ярды шону юрегин. Гьы, дагъы да
Не балагь ажжал булан сёз бир этип,
Бизге чонгур къаза экен?
Князь. Къара сонг гёрюрсен!
Монтекки (Ромеогъа).
Гьай эдепсиз, сен эдепсиз!… Къабургъа
Къарт атангдан алдын барма ошаймы?
Князь. Бу ишлени аянын биз ачгъынча,
Булакъ башын ва себебин билгинче,
Къарланывдан ва ваягьдан сен сакълан
Ясыгъызгъа сонг мен башчы болурман,
Гьатта сизин булан мен оьлмеге де…
Гьали буса тыныгъыз ва чыдамгъа
Сизин къайгъыны къул этип беригиз!
Тутулгъанланы беригиз сиз мунда!
Лоренцо. Магъа тюше барындан артыкъ шеклик,
Яманлыкъгъа гьюнерим болмаса да.
Мен тутулгъан шу ер, сагьат ва бар гьал
Оьлтюрювчю йимик мени гёрсете.
Гьали муна, мен сизин алдыгъызда
Такъсырлама, багъышлама оьзюмню,
Жазалама, рагьмулама гьазирмен.
Князь. Гьы, айт чы тез, — бу ишден не билесен?
Лоренцо. Мен сёйлермен къысгъа, неге десегиз,
Узун сёйлемек учун кёкюрегимде
Солувумну сонгу тынышлары да
Етмес эди: Ромео Жульеттаны
Эри эди, о да муну бир къатыны.
Мен булагъа яшыртгъын гебин къыйгъанман,
Эр къатынлыкъгъа буланы къошгъанман.
Шо яшыртгъын гебин къыймакъны гюню
Ромеону мундан къанлы чыгъартгъан
Амалсыз Тибалтны да оьлмек гюню…
Ромеогъа йылай эди Жульетта
Сиз буса, къайгъысы шону басмасын,
Тез тайсын деп, шу граф Парисге
Эрге берме сюе эдигиз гюч булан.
Шонда шу къыз гелди мени яныма
Къутургъан бир багъыш булан къырсайды, —
Эки эрлик хорлукъну тайдырмакъгъа
Парисге бармай къутулуп къалмакъгъа,
Магъа тап деп оьзюне бир чараны, —
Болмаса, къыз шо гелгендокъ оьзюню
Оьлтюрмеге алданокъ гьазир эди.
Мен бердим шогъар, илмугъа инанып,
Оьлген йимик юхлатагъан дарманны.
О да, гёрдюгюз, этди оьз таъсирин.
Ромеогъа йибердим кагъыз язып. —
Шу къазалы гече етип гелсин деп,
Борчгъа гирген табутундан чыгъарып
Къачып бирге Мантуягъа гетсин деп…
Тек мен йиберген бир къардаш Жованни
Бир иш болуп элтме болмай кагъызны
Гетген гече берди гери къайтарып.
Сонг мен янгыз Жульеттагъа уянма
Герек сагьатда, табутдан тургъузма,
Сонг Ромео гелгинчеге кельямда
Сакъламагъа — гелдим. Бир нече минут
Жульетта уянгъынча, мунда тапдым
Асыл граф Парис, амин Ромео
Оьлюп. Сонг Жульетта уянгъанда мен
Тиледим тез шундан къачып гетмекни,
Ва шу къадарны авур бир къайгъысын
Ягьлы болуп бойнума гётермекни.
Тек къавгъасы мундан гелегенлени
Мени чыгъып гетмеге борчлу этди,
Жульетта къайгъы дерт денгизге батып
Мени булан чыгъып гетме сюймеди.
Сонг умсынып✻ оьзюн оьлтюргенге ошай.
Муна шу мен билегеним. Яшыртгъын
Гебин къыймагъымны шу мисгинлеге
Жульеттаны дигизасы да биле.
Мени такъсырымдан шу ишде балагь,
Балагь болгъан буса — гесигиз къарт оьмюрюмню
Къой, бютюн авурлугъун къатты закон
Къарт башыма мени ярдай авдарсын
Къой, олсуз да ёлу магъа аз къалгъан
Къабур герип, мени къара ер алсын.
Князь. Гьар заман сени пир гиши гёре эдик.
Гьы, къайда Ромеону къуллукъчусу?
О не дер?
Балтазар. Мен хожайынгъа етдирдим
Жульеттаны оьлюмюню хабарын.
Сонг ол Мантуядан шоссагьат чыгъып
Шу къабурлукъгъа гелди тез етишип
Шу кагъызны да ол берме буюрду
Атасына. Магъа гетме буюрду.
Гетмей къалып мен яшыртгъып къарасам,
Оьлтюрмеге магъа къоркъувлар берди.
Князь. Бер гьали кагъызны магъа къарайым…
Къайда къаравулну чакъыргъан паж да
Гьы, яш, не этди сени господининг? Айт!
Паж. Ол бу ерге чечеклер булан гелип,
Магъа бир янда турмагъа буюрду.
Мен де шолай турдум… Бираздан
Бирев гелди факел булан склепге.
Граф бирден шогъар къылыч сувурду,
Мен де чапдым къаравулну чакъырма.
Князь. Монах айтгъан шу кагъызда да бар:
Булар сюйген бир-бирин ва къошулгъан.
Къызны оьлген хабарын ол алгъан сонг
Мантуядан чапгъан алып агъуну —
Шону да ичип къызны уьстюнде оьлмеге.
Къайда мунда шо эсги къан душманлар,
Монтеккилер, Капулетлер, къарагъыз:
Сиз душманлыкъ юрютгенге арада
Кёк сала башыгъызгъа шу балагьны!
Ол, оьлтюрмек учун сизде сююнчню
Бирден ала инг сюйгенлеригизни.
Мен де сизге пуршав этмеген учун
Эки сюйген къардашымны тас этдим
Барыбыз да алдыкъ тийишли жаза!…
Капулет. О, къардаш Монтекки! Къолунг бер магъа:
Шо болсун мисгин къызыма гебин гьакъ!
Магъа дагъы зат тарыкъ тюгюл.
Монтекки. Мен чи
Артыкъ берирмен. Шогъар мен салырман
Къызыл алтындан къуюп сын-гьайкелин…
Верона шагьарда яшайгъан гьар заман
Парх берсин Жульетта — урусбай гелин!…
Капулет. Гиевюм Ромео бизге сыйлансын!
Къан душманлыкъ къардашлыкъгъа
Айлансын!
Князь. Сагьыш ярашывлукъ бу эртен бере.
Бюркелишип мунглу гюн оьрден геле.
Артыкъ пашман эшитмес гьеч ким хабар…
Ромеону, Жульеттаны ким табар?…