Уьчюнчю акт

Биринчи сагьна

(Юрт майдан. Меркуцио, Бенволио, паж ва къуллукъчулар.)

Бенволио.

Аллагьисен, Меркуцио, — гетейик!
Чакъ исси, бар Капулетлер яйылгъан,
Ёлукъсакъ, — амал ёкъ чабушув болур,
Къан чы дагъы булай чакъда къайнаша.

Меркуцио. Бир-бир къочу адамлар, гелип трактирге олтурагъан истолуна шпагаларын уруп, — я Аллагь, бугюн сизин ишлетмеге тюшмесин дагъы, — деп шолагъа, сонг ичмеге башлайлар. Тек бир, эки стакан ичгендокъ, шпагаларын сувуруп трактирщикни уьстюне чабалар, бир де шону себеби болмаса да. Сен де шолагъа ошайсан!

Бенволио. Я, мен шолагъа ошайманмы дагъы?

Меркуцио. Дагъы башгъача? Сени йимик къочуну бютюн Италиядан излесе де дагъы тапмагъа болмас! Текаран сагъа бир зат тийсе, башлайсан къайнашмагъа!… Кёп гьалексен.

Бенволио. Олай нечик?

Меркуцио. Шолай дагъы. Сагъа ошайгъан бирдагъы биригизге тез вакътини ичинде биригиз къалажакъ эди, неге тюгюл, бир-биригиз булан чабушуп, биригиз оьлюр эди. Сен? Воллагь, сен сени башынгдагъы, яда сакъалынгдагъы тюклерден бир гючю артыкъ болгъан гьар гиши булан ябушмагъа гьазирсен. Сен сени гёзлеринг къозну тюсюнде экенге, шо къозну тишлери булан сындырып ашайгъан гьар-ким булан ябушарсан… Гьы, сени гёзлерингден башгъа кимни гёзлери шонда давгъа себеп табар? Сени башынгда къалмагъалгъа амракълыкъ — йымырткъадагъы акъ ва сари чакъы… Шону булан да — шо башынг; кёп тююлмекден ичи ашалгъан йымырткъадай къувуш. Бир керен сен орамдан оьтюп барагъан бир гиши ётгюрюп гюнде юхлап турагъан сени итингни уятгъан саялы шону булан ябушдунг! Сен бирдагъы байрамдан алдын оьзю уьстюне янгы камзол гийген деп портной булан тутушмадынгмы? Шонда бирдагъы гиши булан оьзюню янгы башмакъларына эсги бантлар салгъан саялы давлашмадынгмы? Сен де магъа ябушувну гьакъында насигьатлар охуймусан?

Бенволио. Мен сени йимик къочу бусам, байгъонокъ оьзюмню жанымны бир ёлдан оьтюп барагъангъа хас мал этип сатар эдим, тек шол мени бир сагьатлыкъ оьмюрюме боюн болмагъа рази болса.

Меркуцио. Дюр дагъы, хас мал этип сатар эдинг! О, авам, амалсыз!

Бенволио. Башым булан ант этемен, муна геле Капулетлер.

Меркуцио. Аягъымны табаны булан ант этемен, мени шолар булан бир де ишим ёкъ!

(Тибалт ва бир нече Капулетлени янчылары гелелер.)

Тибалт (оьзюнюкилеге). Ювукъ туругъуз, мен шолар булан сёйлежекмен.

(Меркуциогъа ва Бенволиогъа.)

Салам, синьорлар! Сизин биригизге мен бир сёз айтмагъа сюе эдим шунда.

Меркуцио. Тек бирибизге сёзню? Тек сиз шо сёзге бир зат да къошугъуз. — Болур сёз де, урув да.

Тибалт. Сиз шогъар мени гьар заман да гьазир гёрюрсюз, мессир, тек шону бир багъыйлы ораву гелсин.

Меркуцио. Гертилей де шо оравун гелтирмесе, тапмагъа къыйын!

Тибалт. Меркуцио! Сени Ромео булан аралыгъынг яхшымы?…

Меркуцио. Аралыгъыбыз? Не? Сен бизин зурнайчылагъа гьисап этесен бугъай? Болса шо зурнайны зувуллавун эшитерсен гьали! (Къолун шпагасына салып)

Муна мени зурнайым — сен шугъар бийирсен!
Налат болгъур! Аралыгъыгъыз!

Бенволио.

Биз сёйлейбиз бар халкъ болгъан майданда.
Яда гетейик шундан бир чет ерге,
Яда сувукъ къанлы биз эришейик,
Яда тозулайыкъ: халкъ къарай бизге.

Меркуцио.

Гёзлер къарамакъ учун. Къой къарасын!
Гьеч ким учун еримден де хозгъалман.

(Ромео геле.)

Тибалт. Мессир! Рагьат болугъуз! Бу адамым!

Меркуцио.

Шу юрюте буса опурагъыгъызны
Буссагьат шунда илинме сюемен.
Дагъы! Хужу къалгъыр! Сиз шону булан
Авлакъгъа гелсегиз, — гьазир къуллукъчу, —
Сонг шогъар да адамым деп айтарсыз!

Тибалт.

О, Ромео! Мени сагъа оьчлюгюм
Бир салам бердирте сагъа: сен нажжас!

Ромео.

Тибалт! Сени сюймегимни себеби
Шу бир дели саламынгдан гечдирте…
Мен нажжас тюгюлмен… Гьы, гьали савбол!
Гёремен чи, — мени сен англамайсан.

Тибалт.

Огъурсуз! Сен берген бизге хорлукъгъа
Сёзюнг булан гечдирмессен!… Гьы, токъта!
Буссагьат чыгъар къылычынгны! Сакълан!

Ромео.

Ант этемен, намусунга тиймедим.
Сени сюемен, — шону да себебин
Билгенче инанмассан, билемен.

Шолай Капулет, шу атыгъызны
Оьзюмнюкидей сюемен, — гьы савбол!

Меркуцио.

О, не ягьсыз, не намуссуз инсаплыкъ!
Шону тайдырыр тек, «чалт урув»
Тур, гьей! Лабай чычгъан ашайгъан, Тибалт

(Шпагасын сувура.)

Тибалт. Я, сен менден не сюесен? Гьей, адам!

Меркуцио. Сизин тогъузугъуздан биригизни жанындан башгъа гьеч бир зат, гьюрметли мишиклени королю! Шону мен бирден ютарман, — къалгъан сегизигизни, сонг сизин изнугъуз булан, бир-бирлеп сухариге уватарман. Гьагъыз гьали чыгъарыгъыз къулагъындан тутуп къылычыгъызны къынындан. Тек тез!… Болмаса, сизин къулакъларыгъыз мени къылычым булан танышар.

Тибалт. Сиз айтгъангъа гьазирмен! (Шпагасын сувура.)

Ромео. Меркуцио, азизим! Къылычынгны къынгъа сукъ!

Меркуцио (Тибалтгъа). Гьы, гьы, синьор! Ерингде тур!

Ромео.

Бенволио! Магъа кёмек эт!
Къолларындан уруп, шу шпагаларын
Тюшюртейик! Синьорлар, уялыгъыз!
Бу не пухуллавдур? О, Меркуцио!
Тибалт! Князь чы дагъы Веронаны
Орамында шу давну къадагъа этди!
Токътагъыз, гьей, Тибалт! Гьей Меркуцио!

(Тибалт Меркуциогъа яра сала ва оьзюню янчылары булан гете.)

Меркуцио.

Магъа тийди!
Къара балагь эки де къанлы тайпагъа!
Оьмюрюм битди… О саппа сав гетдими?

Бенволио. Сагъа яра тийдими?

Меркуцио.

Дюр, тийди! Бош зат… Бираз ер сыдырылгъан!
Болса да му да таман… Къайда пажым?
Гьей, мурдар! Тез-тез хирургну гелтир!

(Паж гете.)

Ромео. Къурдаш, ягь эт! Яранг бек терен тюгюл.

Меркуцио. Дюр дагъы! Къуюдан сай, килисаны эшиклеринден тар. Тек магъа шу да таман… Сен тангала бизге

гел: гёрюрсен мен нечик сабур саламат господин болуп ятып турарман. Мен шу пана дюньягъа болур чакъы чанчылгъанман!… Къара балагь сизин экиде тайпаны уьйлерине! Хужу къалгъыр къадар! Шо ит, лабай чичкъан, мишик, адамны оьлтюрмеге бола экен… Бийликни гючю булан урушагъан макътанчы, нас, мурдар! Илбислер ашагъыр, сен де неге гирдинг бизин арабызгъа? Сени шпаганг пуршав этген саялы магъа яра тийди.

Ромео. Къалмагъалны басылтма къастым болду.

Меркуцио.

Бенволио, бир кюй булан уьйге элт.
Мен бар гьалымдан да тая тураман.
Къара балагь, сизин уьйлеригизге!
Сизин учун оьлюп гьали хуртлагъа
Азыкъ болуп шу къаркъарам баражакъ…
Мен билемен… О, къан душманлыкъ!…

(Меркуциону Бенволио алып гете.)

Ромео.

Муна, асил адам, князны ювукъ
Къардашы, мени де азиз къурдашым.
Мен саялы, тек намусум саялы,
Оьзюню булан бир сагьат алъякъда
Мен къардаш болгъан шо Тибалт Капулет
Намусума тек бир тийген саялы
Оьлюм яра алып дюньядан гете.
О, азиз Жульетта! Шу гёзеллигинг
Бютюн мени хорлукъгъа алышдырды.
Таш хасиятымны этди балавуз!

(Бенволио къайтып геле.)

Бенволио.

О, Ромео, Ромео, къурдашыбыз
Меркуцио оьлдю ва асил жаны,
Турмагъа сюймей шу пана дюньяда
Учуп гетди булутланы уьстюне.

Ромео.

О, къазалы къара гюн, етип гелдинг!
Шу башыдыр гележек балагьны!

(Тибалт къайтып геле.)

Бенволио. Муна жинли Тибалт дагъы да геле.

Ромео.

Бу сав! Шат! Азиз Меркуцио оьлген!
Уьч кёкде, сыйлы нюрлю манкюшлюк
Ва ялынлы багъышында жинленив!

Бол сен магъа гьали яхшы ёлбашчы!
Гьы, Тибалт! Гьали мен сагъа шо «нажжас атны»
Мурдар сыпатынга гери ураман!
Гьали де жаны шо Меркуциону
Башыбыздан узакъ ёлгъа гетмеген,
Ва ёлда ол жанынга токътап тура.
Яда сен; яда мен шогъар барайыкъ!
Яда экибиз де оьлюп гетейик!

Тибалт.

Эсгик огъурсуз! Мунда чы сен бир де
Шондан айрылмай эдинг; — болса сен де
Гет шону ягъына!

Ромео (шпагасын сувуруп). Къылыч гёрсетер!

(Чабушалар; Тибалт йыгъыла.)

Бенволио.

Ромео, тез къач! Тез оьзюнгню къутгъар!
Гьона, халкъ чабып геле тура! Тибалт
Оьлдю… Къатып къалма! Князь да сагъа,
Мунда гёрсе оьлюм жаза бережек.

Ромео. О, къадарны оюнчагъыман!

Бенволио. Гьы, къач! (Ромео гете.)

(Савутлангъан шагьар агьлюлер геле.)

1-нчи шагьар агьлю. Мессир! Юрю гьали! Князны атындан мен буюраман!

(Князь, ону иерченлери, Монтекки ва Капулетти къатынлары булан гелелер.)

Князь. Къайда бу нас чабушув башчылары.

Бенволио.

Ярыкъ гьюрметли князь! Мен боламан
Шу къайгъылы давну хабарламагъа.
Муна Тибалт къардашынгны оьлтюрген.
Оьлген бу да Ромео Капулетден.

Синьора Капулет.

Тибалт. Племянник!
Эр-къардашымны уланы!
О, князь! Племянник! Эрим! Шу къаны
Бизин къардашны! Князь, эт тюз диван!
Шу къан учун Монтеккиленикин тек!
Племянник! О, племянник!

Князь. Бенволио! Ким башлады шу давну?

Бенволио.

Ромео оьлтюрюп ятгъан шу Тибалт.
Бугъар Ромео сёйлей эди яхшы.

Тилей эди, — эс тап ва давну къой деп.
Къоркъувлу къазабыгъызны да эсгерди.
Шоланы барын да бир рагьат гьалда
Юрегине тамыздырма къаст этди,
Гьатта батырлыкъ намусдан тайышды, —
Тек негьакъ: Тибалт гьеч енгилмеди,
Ол дели енгиллигин гьеч къоймады;
Бакъдырып Меркуциогъа савутун
Атылды бирден жинленип уьстюне.
Ол тек шпагасы булан оьзю сакълап
Урувларын гери ура эди саламат.
Бир уруп Тибалтгъа йибере эди.
Тибалт да бек гьюнерли сакълана эди.
Сонг Ромео: «Токътагъыз!» — деп къыччырып
Шпагасы булан оланы айырды.
Тек шо хантав бир мюгьлетден пайдаланып,
Ромеону савутуну тюбюнден
Тибалт чанчды бирден Меркуциогъа.
Шо хыянат урув Меркуциогъа
Оьлюм яра салды, сонг Тибалт гетди.
Сонг бираздан дагъы да къайтып гелип
Ромеогъа жинленивюн бакъдырды…
Ромео да, къурдашын оьлтюргенге,
Юрегинде огъар оьчлюк яна эди…
Бир аздан булар да давгъа тутушду,
Уруп Ромео Тибалтны оьлтюрдю,
Айырмагъа мусрат болмады магъа,
Ромео къачды… мен айтгъан герти.
Болмаса мен, Бенволио да оьлейим.

Синьора Капулет.

О, гьукмудар! Бу да къардашы дагъы
Капулетлени… бу шогъар яла яба
Макюр булан йигирмасы буланы
Янгыз шону оьлтюрмеге къаст къылгъан…
Тюз гьукмунгну тилеймен. Сен герексен
Гьакълы диван этмеге. О, гьукмудар!
Ромео Тибалтны оьлтюрген, — шо да оьлсюн!

Князь.

Ромео Тибалтны оьлтюрген. Тек Тибалт да
Меркуциону оьлтюрген. Болса мен

Къардашымны азиз къаныны гьагъын
Кимден алайым?

Монтекки.

Ромеодан алма!
Князь! Ол шону азиз къурдашы эди.
Тек ону бир такъсыры бар: оьлтюрген
Закон оьлтюрме герекли гишини
Тибалтны.

Князь.

Шогъар шону учун да такъсыр:
Чыгъарып йибермек бизин шагьардан.
Сизин къан душманлыгъыгъызгъа къурбан
Мен де болдум: мени къардашларымны
Къаны да шу сизин давда тёгюле.
Сизге де мен уллу тёлев салырман,
Сиз де гьёкюнюрсюз азапларымдан…
Сизин зигер, не ялбарыш йымышатмас
Мени! Гьы, Ромео тез мундан гетсин;
Болмаса, ону мунда оьлюм гёзлей!…
Шу сюекни элтигиз, буйругъумну гёзлегиз!
Оьлтюрювчюлеге рагьму гьукму этсек,
Биз сонг оьлтюрмекге этербиз кёмек!

(Гетелер.)