Дёртюнчю перде
Алтынчы сурат
(Сарайны алдында Отелло ва Яго.)
Яго. Синьор генерал! Сиз гене де аввалгъы пикирдемусуз?
Отелло. Аввалгъы пикиринде.
Яго. Синьорум генерал, бир керен оьпген булан не бола?
Отелло. Бу жынаятлыкъ.
Яго. Я башгъа бир эргиши булан отавда ятгъан булан не бола? Мени пикиримде шо эргиши яланкъач болса да, юрегинде яман пикири болмаса, гьеч бир айыбы болмас.
Отелло. Нечик, сайки, яланкъач болуп, яман пикир болмай?… Бу эки юзлюк, хыянатлыкъ, эсгиклик болур.
Яго. Синьор генерал. Оьз къатыныма бир къолъявлукъ багъышлай бусам, онда…
Отелло. Онда не болур?
Яго. Онда шо къолъявлукъ ону оьз гьалыдыр. Айтмагъа, о оьз намусун да оьзю сюйген адамгъа бермеге болур. Намусу да ону малыдыр.
Отелло. Айтмагъа о оьз намусун да сюйген адамгъа бермеге болур?…
Яго. Намус да, синьор генерал, гёз гёрмейген бир затдыр. Кёп гезиклер гьеч бир намусу болмагъан адамлар оьзлени бар халкъдан намуслу гёрсетелер. Амма къолъявлукъ…
Отелло. Бир Аллагь шагьатдыр чы — мен сени сёзлерингни уллу сююнч булан унутмагъа сюер эдим… Мени къолъявлугъум Кассиода… Огь… Бу сёзлер тиф аврувлу уьйню къалкъысындан кикимав къычырыгъы йимик мени эсимден таймай. Башым да къоркъунчлу къувунлай.
Яго. Синьор генерал! Къолъявлукъ онда буса не бола?
Отелло. Ёкъ, Яго! Бу яхшы иш тюгюл!
Яго. Яхшы, мен ондан гёргенлеримни ва эшитгенлеримни айтсам, сонг не болур эди?
Отелло. О сагъа бир зат айтдымы?
Яго. Айтды, синьор генерал! Тек магъа олай бир сёзлер айтды чы — бютюн ерлеге, кёклеге ант ичип шо сёзлени бойнуна алмас.
Отелло. Не айтды, Яго? Ачыкъ айт!
Яго. Магъа айта эди чи, гертиси мен билмеймен сизге нечик айтайым… Магъа айта эди…
Отелло. Не айта эди?
Яго. Бир тёшекде ятгъанлар…
Отелло. Ону булан?
Яго. Дюр, синьор генерал, ону булан.
Отелло. Ону булан бир ерде? Ону булан бир тёшекде ятгъан? Огь, бу эсгиклик! Къолъявлукъ! Огъар мюкюрлюк этдирмеге, сонг илмеге герек эди. Ёкъ, алдын илмеге, сонг мюкюрлюк этдирмеге… Табиат себепсиз къазаплана. Мени къазапландырагъан сёзлер тюгюл. Мен Кассиону гесек-гесек этер эдим. Шо бурну, къулакълар, эрнилер… Болмагъа ярайгъан
затму? Мюкюр бол, къолъявлукъ. Огь, шайтан. (Ерге йыгъыла.)
Яго. Асар эт, ишле дарманым, ишлегиз агьулу макюрлерим. Гьар не затгъа да инанып къалагъан гьайгевлени башларын шулай чырмамагъа бола. Нече де кёп шулай намуслу, такъсырсыз къатынланы да шулай биябур этмеге бола.
Синьор генерал! Туругъуз! Сизге не болгъан? Бир сама жавап беригиз, Отелло! Синьор? Синьор генерал! Башыгъыз ярылма сама ярылмадыму?
Отелло. Яго! Сен мени иришгъат этесен.
Яго. Сизин? Мен? Ёкъ, синьор генерал, Аллагь гёрсетмесин! Аллагь шагьатымдыр — мен сюемен сиз шу къыйынлыкъны эргишилер йимик къаттылыкъ булан гечиргенни.
Отелло. Хорлангъан!… Къоркъунч!… Яго! Шо къолъявлукъ меники эди дагъы?
Яго. Ант ичемен, лап оьзю эди.
Отелло. Яго! Мен шону токъсан тогъуз гесек этип, пара-пара этип, бир оьлтюрюп, бир тиргизип къанмагъа сюер эдим!… Огь, гёзел къатын!… Йымышакъ юрекли къатын.
Яго. Сиз, синьор генерал, бош затланы унутугъуз.
Отелло. Къой, ёкъ болсун… жагьаннем шондан къысас алсын. Мени юрегим ташгъа дёнген. Мен оьз къолумну огъар узатдым ва бек яраландым. Огь… Яго… Дюньяда шондан гёзел, шондан зариф бир къатын гиши ёкъ эди.
Яго. О герти, синьор генерал, шолай ишни шогъар этмеге ошавлу тюгюл эди.
Отелло. Дюньяда ону йимик йымышакъ юрекли гиши ёкъ эди.
Яго. Дюр, кёп йымышакъ юрекли гиши эди.
Отелло. Сеники герти, Яго. Тек мени языгъым чыгъа шогъар.
Яго. Олай буса — къоюгъуз, синьор генерал, оьзю сюйгенни этсин.
Отелло. Яго! Мен шону гесек-гесек этермен. Мени алдатмакъ…
Яго. Бу ону ягъындан уллу бир эсгиклик.
Отелло. Мени алдымда къуллукъда болагъан бир адам булан иши болмакъ…
Яго. Бу дагъыдан-дагъы уллу эсгиклик.
Отелло. Мен ону булан сёйлемеге сюймеймен. Ону гёзеллиги мени къаттылыгъымны ирите… Яго, мени учун бир загьру тап! Гьали бу гече…
Яго. Ёкъ, синьор генерал. Сиз ону загьру булан оьлтюрмегиз. Сиз ону оьзю наслагъан ятывунда бувугъуз.
Отелло. Бувмакъ… бу яхшы пикир, Яго. Бу адилли дуван. Бу жазаны тюзлюгю мени хошлугъума геле… Бувмакъ…
Яго. Кассиону буса магъа тапшуругъуз. Гьали бу гече ону оьлмегини хабарын сизге етдирежекмен.
Отелло. Кёп яхшы, Яго. (Сагьнаны артындан труба, дав зурнай сеслери геле.) Бу не сеслердир?
Яго. Эсиме геле, Венециядан хабар гелтиргенлер деп… Агьа, Людовико… Сенатдан йиберилгендир… Сизин къатыныгъыз да ону булан бирче геле. (Людовико, Дездемона ва башгъалар гелелер.)
Людовико. Игит генералыбызгъа сонгсуз саламлар.
Отелло. Салам, синьор. Хошгелдигиз!
Людовико. Уллу сенатор ва сенатны членлери сизге салам йибере. (Кагъыз бере.)
Отелло. Оланы элчилерине гьюрметибиз.
Дездемона. Азизим Людовико… (кагъызны ачып охуй.) Не янгы хабарлар бар?
Яго. Сизин гёрмекден шатман, синьор! Хошгелдигиз!
Людовико. Савболугъуз. Кассио нечикдир? Нечик яшай?
Яго. Яман тюгюл, синьор… яшай…
Дездемона. Мени эрим булан Кассиону аралыгъы бузулгъан. Мен умут этемен сен буланы барышдырарсан деп.
Отелло. Сени шолай эсинге гелеми?
Дездемона. Не дейсен, азизим?
Отелло (охуй). Буйругъубузну ерине етдирмек учун вакъти оьзюгюз сайлагъыз.
Людовико. О сагъа айтмай, Дездемона. Ол кагъыз булан машгъул… Генералны Кассио булан аралыгъы бузукъ дейсен дагъы…
Дездемона. Къызгъаныв… Шолай. Мен шоланы барышдырмакъ учун гьеч бир затны да къызгъанмас эдим. Мен Кассиону кёп сюемен.
Отелло. Огь… къоркъунч!… Жагьаннем!…
Дездемона. Азизим.
Отелло. Сени гьакъылынг башынгдаму?
Дездемона. Бу ачувлана…
Людовико. Кагъыз ону ачувландыргъан буса ярай. Мени эсиме геле, шу кагъызда Отеллогъа оьз гьакимлигин Кассиогъа тапшуруп, Венециягъа къайтсын деп язылгъандыр…
Дездемона. Мен шогъар кёп шат болар эдим.
Отелло. Гертилейму?
Дездемона. Азизим…
Отелло. Мен кёп шатман сен дели болгъанынга.
Дездемона. Азизим! Сагъа не болгъан?
Отелло (кагъызны ону бетине ташлап). Огь… шайтан!
Дездемона. Мени не такъсырым бар?
Людовико. Синьор генерал. Мен гьали оьз гёзлерим булан гёргенни Венецияда айтсам, ант ичсем де бирев де инанмас. Бу гьакъылгъа къыйышагъан иш тюгюл. Мундан гечмекни тилегиз. Гёремисиз, йылавдан бувула.
Отелло. Огь шайтан, шайтан, илбис. Къатынланы гёзъяшларындан ер толса эди, гьар гёзьяш тамчыдан бир шайтан жувулур эди… Тас бол мени гёз алдымдан!…
Дездемона. Сени дагъы артыкъ ачувландырмас учун мен гетемен. (Гете.)
Людовико. Ажиз бойсынгъан махлукъ. Мен сизге ялбараман, шону къайтарыгъыз.
Отелло. Синьора!
Дездемона. Не сюесен, азизим.
Отелло (Людовикогъа). Бу гелди. Не айтмагъа сюедигиз? Буюругъуз!
Людовико. Ким? Мен?
Отелло. Дюр, сиз. Сиз муну къайтарылмагъын тиледигиз. Бу гелер, гетер. Йыламагъа да билер. Сиз айтгъанлай, ажиз бойсынгъан махлукъ… Йыла, йыла!… Кагъызда айтылгъан иш болгъунчагъа. Гёр, нечик языкъ йылай… Мунда мени гери къайтмагъыма буйрукъ этилген. (Дездемонагъа.) Гет! Сонг сени чакъырырман. Сенатны буйругъуна гьазирленип тезлик булан Венециягъа къайтарман. (Дездемонагъа.)
Тас бол алдымдан!… (Дездемона гете.) Мунда язылгъан кюйде, борчумну Кассиогъа тапшураман. Тилеймен, ахшам ашыгъызны бизде ашагъыз!… Мен мунда сизин гёрмекден кёп шатман, синьор. Юрекден шатман… Огь, эсгиклер! Маймунлар! (Гете.)
Людовико. Бизин сенат оьзюню яхшы ва камил адамланы инг яхшысына гьисап этеген шу арапму?
Яго. Ёкъ, синьор! Бу кёп алышынгъан.
Людовико. Мени оьзюмню де шолай деп эсиме геле эди. Тек гьабас иш болгъан. Янгылгъанман.
Перде.