Дёртюнчю сагьна

(Орам. Меркуцио ва Бенволио геле.)

Меркуцио. Къайда жагьаннемге гетген Ромео? Айт, гече къайтмадымы шо уьюне?

Бенволио. Уьюне? Ёкъ? Сорадым къуллукъчугъа.

Меркуцио. Эгь, бары да шо акъ сыпатлы къыздан, шо балыкъдан! — Я шо Розалинасы

Шону къыйнай! Ол дели болажакъ чы.

Бенволио. Тибалт, къарт Капулетлени племянниги Ромеону атасына хат язгъан.

Меркуцио. Ант этемен, урушгъа чакъырадыр!

Бенволио. Ромео, озокъда, тийишли жавабын берир.

Меркуцио. Ба, озокъда, гьар билимли гиши кагъызгъа жавап берир.

Бенволио. Ёкъ! Ол огъар — саламына гёре саламатлыгъынг болур, деп жавап берир.

Меркуцио. Вай ва агь! Адаршай! Амалсыз. Ромео шолсуз да оьлгенге гьисап! Шо къызны къара гёзлери ону юрегинден оьтген. Шо къызны сююм йыры Ромеону бир къулагъындан гирип, бириси къулагъындан оьтген: Жаячы сокъур — Купидонну огъу ону юрегини лап ортасына тийген! Къайдан болсун о! Тибалт булан уруш этип!

Бенволио. Не уллу белет давчу болду дагъы шо бизге. Не уллу шашадыр о мунда!

Меркуцио. Дюр, мишик мавуллаву тюгюл! Билемисен сагъа мен не айтаман: ол кёп яхшы япулу бир къагьруман! Уруша, чабуша, сен йырлайгъан йимик — лап ноталар булан; темпин, мезгилин, оьлчевюн бек тергей. Тынышынгны алмагъа мусурат бермей, — бир! Эки! Уьч! — ону рапирасы. Сени кёкюрегинге чанчылып аркъангдан чыгъа… Гьатта чилле пентингни къап ортасындан чанчып юрегинге гийире. Дуэлчи, дуэлчи дагъы! Уьй ессини уланы, лап асил акъ сюек. Экинчи керен оьзюню давгъа чакъыргъынча къарамас! О, ажайып чабушувгъа!… Ур! Агьа!

Бенволио. Дагъы ёкъму макътавунг?

Меркуцио. Жагьаннем болсун шо пегьливанлар, шыбышчылар, кюкюш делилер!… Шоланы — «агь»!

Не итти авзулу болаты! Агь! Не къоччакъ урув! Агь! Не къыздыр дагъы!» — деп мода булан къычыралар! Бизге къалмагъа тийишли тюгюлмю дагъы, досум; шу денгизни ари ягъындан учуп гелген жибинлер, шо мод малланы алыш-беришин юрютегенлер, шо — гьатта оьзлени шанжалында олтурма чыдамагъа болмайгъан гьалда янгы къайдалагъа батып, гьар абатында — «багъышлагъыз» — деп кюкюшленегенлер, — бизин яшавубузну басгъанлар чы.

(Ромео геле.)

Бенволио. Муна Ромео! Муна Ромео!

Меркуцио. Тек бир териси де, сюеклери де къалгъан! Лап къуругъан селёдка! Балыкъсан, балыкъ!… Нечик сен шулай балыкъгъа дёнюп къалдынг? Бу гьали Петрарканы[^392-1] шиъруларына бютюнлей гёмюлюп юзе. Лаура муну ханымыны алдында — савут-саба жувагъан къыз. Тек ону ашнасы къапияланы гелишдирмекге мундан эсе артыкъ къоччакъ болгъан. Карфагенни къургъан пача къатын Дидона, къагьба Клеопатра — муну къызыны ягъында сиганлар. Елена ва Гера — лап аякъ тюпде тапталаркъалгъан — къурумсакълар экени тюз буса, къысгъасы, шуну гьюрю къызыны алдында шолар бары да гьеч затлар… Синьор Ромео! Бонжур! Сизин гьюрметигизни француз шалбарына француз салют. Не яхшы келек гелтирдигиз дагъы сиз бизин башыбызгъа гетген гече!

Ромео. Танг яхшы болсун, экигизге де! Не келек!

Меркуцио. Сынсдыгъыз, мессир, сыпкъырылдыгъыз! Рагьму этигиз, англагъыз!

Ромео. Такъсырлыман, яхшы юреклим, Меркуцио! Уллу ишим бар эди; шолай ишде инсапдан тайышса да айып тюгюл!

Меркуцио. Багь… Шо айтывунг — оьзлерден тайышма гюнагь болмайгъан ишлер де бола, — демекге тенг дагъы.

Ромео. Гьалиги гьалгъа.

Меркуцио. Жавап бек юлдурувлу!

Ромео. Суратлаву бек илиякълы!

[^392-1]: Петрарка — уллу итальян шаир.

Меркуцио. Гьы, мен чи дагъы сени шолай гьалларынгны чечегимен!

Ромео. Чечеги, байламы…

Меркуцио. Шо герти!

Ромео. Муна, мени башмакъларымдан да байламлар бар.

Меркуцио. Бек арив айтдынг!… Итти сёйле, сени башмакъларынгны итти бурунлары ашалгъынча, шоланы ултанлары тешилгенче! Оланы итти учлары итти кююнде къалажакъ. Даимге иттилик!

Ромео. Тешилген ултанлы башмакълагъа гьайран иттилик!

Меркуцио. Айыр гьали бизин, досум Бенволио, мени иттилигим тынышын алмагъа болмай!

Ромео. Ур бугъар къамучу, бас шпорланы! Ур къамучу, бас шпорланы! Ёгъесе, мен къыччырырман, — «оздум» деп!

Меркуцио. Дюр дагъы, — сени итти сёзлеринг бир-бирини артындан къыр къазлар йимик учса, мени ишим битди! Тамаша да тюгюл, сени шо бир сюймек гьисингде — мени беш де гьислеримдегинден эсе артыкъ къыр къушлар… Болса да мен де чи яхшы къазман.

Ромео. Шогъар ким шеклик эте дагъы?

Меркуцио. Мен де къаз болуп къалсам, сени къулагъынгдан хапсам!

Ромео. Ёкъ, сен шулай хораз болуп тур чу!

Меркуцио. Сени иттлигинг бишмеген алманыкидей: бек туршулу.

Ромео. Семиз къазгъа шо алмадан яхшы соус болмаймы?

Меркуцио. Гьы, бу иттилик резинли — бир сюемден ярым сажен[^393-1] созула!

Ромео. Я, мен чи дагъы шону сени оьлчевюнгден созаман: шону учун да гёрюне, — сен узунлугъунг ва генглигинг булан — уллу хоразсан!

Меркуцио. Шолай болуп турмагъынг сюймек «агь» ва огьлардан яхшы тюгюлмю? Сен гьали дагъы да адамгъа ошадынг, баягъы оьз тарбиясы, оьзюню гьалы булангъы Ромеосан. Шо — йылавуч сююм, даим тилин де чыгъарып, мююшден мююшге чаба ва оьзюню авлиялыгъын сукъма тешик излей:

[^393-1]: Сажень — эки метрден артыкъ болагъан оьлчев.

Бенволио. Шунда токъта! Токъта!

Меркуцио. Токътама герек буса, пуршав этме.

Бенволио. Уьйню къайтара тикмекден къуватдан тюшмесми?

Меркуцио. Сен янгылышсан: мен лап ахырына, натижасына ете тура эдим. Тек сен магъа шону созмай, бёлмей битдирмеге къоймадынг.

Ромео. Кёп яхшы.

(Дигиза ва Пиетро геле.)

Меркуцио. Елпивюч! Елпивюч!

Бенволио. Эки елпивюч! Юбка ва иштан!

Дигиза. Пиетро!

Пиетро. Муннаман!

Дигиза. Пиетро, тилеймен, елпивючюмню бер!

Меркуцио. Шону веерин бер хари, яхшы гиши, Пиетро! Бетчигин яшырсын… Гёз тийип къалмасын!

Дигиза. Аллагь сизге яхшы танг берсин, синьорлар!

Меркуцио. Аллагь сизге яхшы ахшам берсин, синьора!

Дигиза. Не ахшамдыр дагъы гьали?

Меркуцио. Лап тюгюл буса да шону ювугъунда! Инандыраман сизин! Там сагьатны гьаясыз огъу он экини гёрсете.

Дигиза. Гьай сизин! Сиз не адамсыз?

Ромео. Тибалт оьз-оьзюне тюкюреген, шунда харкъыллап къакъырыкъ атгъан.

Дигиза. Воллагь арив айтдыгъыз: оьзю-оьзюне тюкюрегенде! Не сёйлей!… Синьорлар, билмеймисиз жагьил Ромеону мен къайдан тапмагъа болурман?

Ромео. Мен шону сагъа айтмагъа болсам ярай. Тек сиз оьзюн тапмагъанда Ромео гьалиден эсе бираз уллу болур, шо артдагъы барындан да, мен инг гиччисимен, яманларын къошмай.

Дигиза. Агь, сиз не ширин сёйлейсиз!

Меркуцио. Яманны не яхшысы болур дагъы?… Яхшы сёйлей воллагь!… Гьакъыллы, гьакъыллы!

Дигиза. Сиз шо оьзю бусагъыз, мессир, мени сизин булан бир яшыртгъын лакъырым бар.

Бенволио. Шуну гече ашгъа чакъыра буса ярай.

Меркуцио. Арачы, арачы, огъураш! Тьфу шогъар!

Ромео. Кимни хабасан гьали?

Меркуцио.

Къоянны тюгюл, мессир! Балики, къоянны буса да чы ярай, тек бир тюлкю йыртгъычны, тек этсиз пироггъа (чудугъа) салынгъан йыртгъычны: шо пирог да оьзюн ашагъынча базлагъан, къатгъан.

Къарт къоян боз, къарт къоян боз;
Ораза аш, — кёп яхшы!
Тек боз къоян кёп къалгъан
Ийис болгъан, бузулгъан!

Ромео, атанглагъа гелемисен? Биз онда ашамагъа барабыз!

Ромео. Мен буссагьат сизин артыгъыз булан гелирмен.

Меркуцио. Эсен туругъуз, бырынгъы синьора! Эсен туругъуз, синьора, синьора, синьора!

(Меркуцио ва Бенволио гете.)

Дигиза. Сав болугъуз дагъы, яхшы ёлгъа барыгъыз! Айтыгъыз, мессир, шу къолайсыз мал сатагъан эдепсиз кимдир?

Ромео. Къуру оьзюне тынглатмагъа сюеген ва бир минут да, гьатта оьзю де бир айны ичинде тынгламагъа болмас йимик кёп сёйлейген господин, эмчек агъам!

Дигиза. Шо мени гьакъымдан бир зат айтып чыкъса, оьзю шолай йигирма хасмушдай гючлю буса да, башына алай бир гьал салырман. Мени гючюм чатмаса — гючю чатагъанны табарман. Гьарамзада! Мен огъар къурумсакъ, къагьба болмадым чы! (Пиетрогъа.) Сен неге иннемей тура эдинг? Мени шо пасат, делбезер шолай мысгъыллайгъанда, неге къазыкъдай токътап тура эдинг?

Пиетро. Мен гёрмедим сизин мысгъыллайгъанны, гёрген бусам, — шоссагьат шпагамны сувурур эдим. Мен башгъалардан осал тюгюлмен. Иш магъа онгайлы гелсе ва закон якъдан да терс болмаса, мен де савутну озгелерден осал сувурмайман.

Дигиза. Аллагьакъучун, мени шогъар алай ачувум чыкъды, гьатта, мени бар сан сюеклерим къартыллай! Нажжас!… Изну беригиз, мессир, сизге бир нече сёз сёйлеме… Мен сизге айтгъан эдим, — мени эмчек къызым мени сизге айтмакъ учун йиберген эди. Амма нени айтмакъ учун, шо къой, гьали мени ичимде къалсын. Тек биринчилей изну беригиз сизге

айтмагъа: сиз шону дели этмеге сюе бусагъыз — сизин яныгъыздан шо бир уллу гьарамзадалыкъ иш болур: неге десегиз, ол яш къыз; шону учун, сиз шону бир уьстю ябыкъ бир гьиллалар булан хорламагъа сюе бусагъыз, шолай яхшы къызны языкъ этмеге гюнагь болур ва бек нас иш болур…

Ромео. Сен, дигиза, эмчек къызынга мени антымны етишдир… Мен ант этемен…

Дигиза. Асыл юрекли улан!… Шуну мен шогъар айтарман! Воллагь, алай да ол сююнер.

Ромео. Я, эмчек анам, не айтарсан? Мен чи сагъа гьали де бир зат да айтмагъанман!

Дигиза. Айтарман мен огъар, синьор, сиз ант этдигиз деп, шо ант буса бийлени адаты.

Ромео.

Айт огъар, бугюнокъ бир багьана табып
Мен айтгъан ерге гелсин.
Фра Лоренцо гьужрасында
Бизге гебин къыйылажакъ.
Ма сагъа къайын гьагъынг (акъча бере).

Дигиза. Ёкъ, воллагь, синьор, бир капек де алмажакъман!

Ромео. Ма, не дейсен хари! Ал деймен чи!

Дигиза. Болса, ахшам дейсиз дагъы, синьор! Яхшы дагъы ол гелир!

Ромео.

Сен буса, монастырь тамыны артында токъта.
Мени адамым сени ягъынга гелир.
Сагъа ол берир аркъан батгъычны:
Шону булан шавкъумну оьрлюгюне
Сырлы гече ябувунда чыгъарман!
Савбол! Амин бол, — кёп савгъат берирмен.
Сени синьоранга менден салам айт!

Дигиза. Аллагь сизин сакъласын… Я, синьорум…

Ромео. Не дейсен, айт чы, азиз эмчек анам?

Дигиза.

Сиз йибережек шо адам аминми?
Сырлы иш чи, билемисиз, айтыв бар:
Сыр, экевню арасында — сыр тюгюл.

Ромео. Аркъайын болугъуз, — амин болатдай.

Дигиза. Гьы, яхшы дагъы, синьор! Мени синьоринам да кёп гёкчек къыз… Аллагь, вай Аллагь! Ону гиччинев заманында…

нында… О! билемисиз, синьор шагъарда граф Парис бар; ол кёп шогъар къарай. Ол мени гёгюрчюнюм буса, шогъар къарагъынча яман бакъагъа къарамагъа рази эди. Бир-бирде мен огъар шону гьакъындан иришхат эте боламан: сайки, Парис кёп яхшы улан, оьзюню гелишли жуту — деп айтаман, инанырмысыз? Ол акъ кетен дей агъара. Гертилей! Розмарин чечек де, Ромео да бир йимик гьарплардан башлана чы?

Ромео. Дюр, дагъы, бир йимик. Болса, шондан не бола? Экиси де — Ро — булан башлана…

Дигиза. Агь, сиз мысгъылчы! Ро чу итни гьаплаву! Рррр!… Ёкъ, о башгъа, Жульетта къуру Ромео розмарин чечек деп, шо чечекни алып оьбе туруп, шону булан яш йимик сёйлей тура!…

Ромео. Салам айт синьоринагъа! (Гете.)

Дигиза. Минг керен салам айтарман! Пиетро!

Пиетро. Не бар?

Дигиза. Ал мени вееримни ва алдымдан юрю.

(Гетелер.)