Китапны табылгъанын гьакъында
Бу язывдагъы китапны суратларын 2016 йыл Тунлу ай бизин Терик бойлу Борасув-отарлы (Гиччи Терик Тагъымда ерлешген, Гючюк-юрт булан бир жамаат) тамурлары булан бир улан, Арслан Ибрагьим, Петербургдагъы Русия Милли Китапханада тапгъан ва гьар ким пайдалансын учун ачыкъ яйгъан эди. Биз шу китапны ажамча язылгъан къумукъ тилни тынч уйренмек этегенин саялы, ва артыкъ тариxи агьамияты да бар учун, сайтыбызда чыгъарабыз.
Тимофей Макарофну хакъында
Тимофей Никитич Макароф 1822 йыл тувгъан. Аштархан гимназияда татар тилни охугъан, ону 1840 битдирген. 1844 йылгъа ерли кантонистлени охув ожакъда охутувчу болгъан.
Янгычергес шагьарда гимназияда ачылагъанда шогъар ишлемеге чыгъа, ва, кюйге къарагъанда, белгили де бола. 1851 йылны язбашында гимназия ачылагъанда эсделик калам айта, ва ачывуну гьакъында къавкъаз газетлерде публиклешген макъалаланы яза. Гимназияда 1858 йылны ахырына ерли къумукъ тилни охутувчусу болуп ишлей.
1848 йыл Тифлисдеги Къавкъазны сардарыны матбаасында Тимофей Никитични «Къавкъаз Шивени Татар Грамматикасы» асары чыгъа, бу китап орус тилдеги къумукъ тилни грамматик низамын гьакъында биринчи систематик англатыву болуп къала.
Макароф къумукъ охутув китап, сёзлюклер ва хабарланы жыйымы асарланы чыгъармагъа да негет этген эди, тек оланы къадары белгисиз.
Бу китапда къумукъ тилни ногъай, азербайжан, османлы, къазан татар ва башгъа тюрк тиллер булан тенглешдирив оьрнеклер де бериле.