Уьчюнчю акт

Бешинчи перде

Гюлкъызланы баву. Уьйню терезеси бавгъа ачыла.

Умав да Айгъази де геле.

Айгъази. Гюлкъыз юхлаймы экен?

Умав. Гёрюнмеймилер?

Айгъази. Аста, дюньяны татывун аласан.

Умав. Мен сенден де аста айланаман.

Айгъази. Анасы билип, чыкъма къоймай токътатмагъай эди.

Умав. Къоркъма, билсе де этмес эди бир зат да.

Айгъази. Какичибизни сындырар, яда Гюлкъызны чачларын юлкъар эди. Бар чы, бар чы ари барып тур чу, мен оланы бусагьат уятайым. Бир азгъа гёрюнмей турарбыз, не этер экенлер. Яхшымы?

Яшыналар, Айгъази жыкъысын согъа. Терезе ачыла.

Гюлкъыз. Къайда, бирев де ёкъ чу!

Сакинат. ВуЛлагь къызы, мени къулагъым къулакъ буса чы, Айгъазини жыкъысыны тавушу.

Гюлкъыз. Гьона, къара дагъы оьзюнг де, ёкъ чу?

Сакинат. Буса билмеймен, шайтан, жин болгъан буса ярай дагъы!

Гюлкъыз. Баркаман, не арив гечедир.

Сакинат. Къара дагъы къызы, о айны тамашасына. Ону уьстюнде бусакъ эди.

Гюлкъыз. Ким-ким?

Сакинат. Экибиз де.

Гюлкъыз. Пип, сени булан онда не эте эдим мен?

Сакинат. Дагъы ким булан?

Гюлкъыз. Айгъазим булан.

Сакинат. Къалмагъын алай, чыгъарсан? Шолай этсенг гьалигине ябып къоярман.

Гюлкъыз. Гьали билдим къызы Айгъази мени сюймейгенни. (Терезени ябалар. Айгъази жыкъысын сокъма башлай. Къызлар янгыдан терезени ачып тынглайлар).

Сакинат. Неге бар дагъы?

Гюлкъыз. Гьуя къызы, гёрдюмюкен, эшитдимикен?

Сакинат. Эшитмесе де биледир.

Гюлкъыз.

Гёз алдымда келпетинг
Къалмас эди тюш болуп.
Сен къонгун билегиме,
Къонгуравлу къуш болуп.

Бутакълары сынадыр
Аста бас аягъынгны.
Сен юмгъун гёзлеримни,
Сен тартгъын яягъымны.

Сакинат. Токъта къызы, не арив согъа, тынглайыкъ.

Айгъази.

Гьей сюйгеним неге тюшген тёлеге,
Шунчакъы генг бар байлыкъдан айрылып.
Болсам да мен гьар негер де арт берме,
Болман амма сюйгенимден айрылып.

Чыгъа

Гюлкъыз. Хошгелдигиз!

Айгъази. Савболутгъуз!

Сакинат. Гелгенигиз кёп боламы?

Айгъази. Хыйлы къалдыкъ.

Гюлкъыз. Ёлдашынг къайда?

Айгъази. Гьона. (Гюлкъызны оьзюн гёрсетип къоя).

Гюлкъыз. Гьуя, мен Сакинатны досун айтаман.

Айгъази. Ол атлангъан эди.

Гюлкъыз. Заман къурусун.

Айгъази. Олар гьали бизге къуллукъ этсин. Бизден сонг оланы да ишин тюз этербиз. Бери чыкъсагъыз да, анагъыз билмес бугъай?

Сакинат. Ону чу къызардашына ятма йибергенбиз.

Айгъази. Биш, муну айтыгъыз дагъы бурундокъ да. Огь Аллагь рази болсун Сакинат сагъа.

Сакинат. Сагъа чы болмасын.

Гюлкъыз. Герти айта. Неге дагъы ёлдашынгны къоюп геле эдинг?

Айгъази. О чу къайырмас эди. (Терезеден ичине гирме сюе).

Гюлкъыз. Ёкъ къойман. Ёлдашынгны къоюп гелмеген болгъай эдинг. Болмас! (Терезени яба, Айгъази жыкъысын да согъуп йырлай).

Айгъази.

Къоркъма къорур, бар тюзлюкню янлары,
Бизге тиймес бу халкъны зиянлары.
Гел сюйгеним, гьаман къуршамас шулай,
Яшлыкъны бал татывлу хыяллары.

Терезе ачыла.

Гюлкъыз.

Гелгенинг йимик болмас,
Тюш чю досум ёлунга.
Гьасси этмей юрегинг
Тюшеменми къолунга?

Сонг тилеп де гелирсен,
Гече къонакъ да болма,
Къоркъаман анам да ёкъ,
Болмайман къонакъ алма.

Айгъази. Масхара айтаман, онсуз мен мунда гелип боламанмы? А яш, чыкъсана, бизин къошгъан да йимик болмас сиз де йыбаныгъыз.

Гюлкъыз. Неге бар дагъы? (Умав чыгъа. Айгъази терезеден ичине гире).

Умав. Гьы къызы Сакинат, биз булай бозарып туражакъбызмы?

Сакинат. Мен не билейим, сен де айт дагъы бирэкини, тынглайыкъ.

Умав.

Янашмайсан, къакълыгьасан, къачасан,
Шунча сакълыкъ булан сен не гёресен?
Гел, гёзелим, жансыз затдай уьйренме
Минутлагъа багъа бермей, вёре сен.

(Ону къолун тутмагъа сюе).

Сакинат. Алдатма сюе бусанг ярай эди? Авара да болма, бажарылмас.

Умав. Яхари гьайгев болма. Гертилей де гьали мен, сени сюйгенинге де шеклик эте башлай тураман.

Сакинат. О сени ихтиярынг. Юрегимни ачып сагъа гёрсетме кюй бола болгъай эди, сонг чу инанмасанг да къайырмас эдим.

Умав. Буса гетемен. Бу не болду къуру бозарып.

Сакинат. Огъар да энди ким гюнагълы?

Умав. Олай деген не? Озокъда сен.

Сакинат. Халкъдай, сен де бажар дагъы.

Умав. О чу къыйын зат тюгюл, булай айт дагъы. (Терезеден гирмеге сюе, Сакинат къоймай).

Сакинат. Алтгъасама улан. Сен мени англамагъангъа ошайсан? Сен де халкъ йимик тилеп, адат ёлу булан оьзюнгники экенни мекенли эт. Сонг сен де бу, я башгъа терезеден гирмеге ихтиярлы боларсан.

Умав. О заман сагъа не писиревюм бар эди. Сонг къоймай къарагъай эдинг, бузуп да гирер эдим.

Сакинат. Сен гьали не сюесен? Магъа адатдан чыкъ, халкъгъа сёзге къал, тек мени гёнгюмню ал деймисен? Сен мени герти сюймей экенсен деп сагъа мен айтмагъа тийишли эдим, тюгюлмю?

Умав. Я, сен сёзге не уста болуп къалгъансан?

Сакинат. Сени гьашыкълыкъ отунгну яхшылыгъындан.

Умав. Атанг-ананг тегин берип къоймас эди. Токъта бир эсимни жыяйым. Гелечи юрюлюп башланса, акътарылагъан мени адамлыгъым, яда экибизни де сюегенлигибиз болмас, акъча-мал болур.

Сакинат. О заман да эби табулар, тек айып бизде къалмас.

Умав. Яхари, къолунгну сама да бер. Ажайып рази болуп тураман сагъа.

Сакинат. Бажарылмас.

Умав. Муна гьейлер хата балагь.

Апанай Али арслан,
Кюреге ашар Бийарслан,
Къысып белингден алсам
Тёш кисеме сыярсан.

(Хапарсыздан терезеден гирме сюе. Сакинат яба. Умавну бармакълары терезе арада къала.) Огъ, сени уьюнг йыгъылмагъыр.

Сакинат. Ух жаным. Гьалынгны танып индемей турсанг.

Умав. Не дединг, гьали бирдагъы айт чы. Англамай къалдым.

Сакинат. Къулакъгъа сакъ бугъайсан! Не этежек эдинг.

Тилемей я къачырмай
Сюйген сюйгенге бармас,
Къолтукъ кисеге салма
Кимде мени бажармас.

Умав. Биш, сен шону магъа айтдынгмы? Аллагьакъына къойман.

Сакинат. Шодур излегенинг… (Умав терезеден гирме сюе, ол яба).

Умав. Сакинат, ач гьали бир айтагъаным бар. Я, этме тарыкъсыз затланы, Сакинат, буса кёп савбол, мен гетдим. (Оьзю-оьзюне). Мен тапдым гьали… Кюкюре-кю. Ку-куре-ку.

Бажив. (Эшикден таба бавгъа чыгъа. Сакинат терезени ача. Бажив Умавну эс эте). Хошгелдинг!

Умав. Савбол!

Бажив. (Терезедеги Сакинатны гёрюп). Гьы бу экевге? Муну билсем рагьат къояманмы сизин.

Умав. Этмес эдинг хари, сен чи биз инангъан аркъа таявубузсан.

Бажив. Хораз къычыра, къайтыгъыз!

Айгъази. (Терезеден). Я Умав, хораз къычырмайдыр?

Умав. ВуЛлагь къычыра. Жебол чу, чыкъ чы яш! Таман мунда сизин къаравуллагъаным.

Айгъази. Шолай геч чи болмагъандыр, гьона ай да батмагъан чы?

Умав. Ай да къайда батгъанны сюе эдинг?

Сакинат. Бола чы замансыз къычырагъан хоразлар да?

Айгъази. Болса уруп йыкъмаймы, бу не багъадагъы?

Умав. ВуЛлагь яхшы, халкъны хоразын.

Айгъази. Масхарасыз, кимники сюйсе болгъай эди, эртен жавабын гелининг берир. Бермесе, мен, бирни орнуна уьч къыр хораз йиберирмен. Ур да йыкъ, бер Сакинатгъа, бир сагьатгъа къувуруп берир, арив ашама да ашап гетербиз.

Умав. ВуЛлагь шу Сакинатдан чы чыкъмас бир зат да. Билмеймен Гюлкъызгъа ташшурсакъ.

Айгъази. Къой, уьюнг йыгъылмагъыр, ону чу мен гьали янгы сёйлете тураман. Бир де башгъа тюгюл янгы таныгъандан.

Умав. Болмас!

Айгъази. Барып къара, чирелип токътагъан.

Сакинат. Шу терезеден чи гирмес.

Айгъази. Бир арада ачывум да чыгъып гетген эди, дагъы да ойлашдым…

Умав. Бар, буса, дагъы къычырса хоразгъа бир зат этербиз. Сени де гюллемеге чакъы зат ёкъ экен.

Айгъази. Сакинат, ёлдашымны ялкъма къоймагъайысан. Муну къоюп гелген деп къоркъуп, сен чи мени къаргъап да алдынг.

Айгъази гете.

Бажив. Мен гьали буланы къайсына багъайым? Гюлкъызны янгыз къойсам, Айгъазиден къоркъаман. Сакинатны къойсам, бу гебинсизден къоркъаман.

Умав. Бар чы, бар чы, бугъар мен багъарман.

Бажив. Сагъа итим инансын. Бёрюню къойчу этген де йимик. (Гете).

Умав. Яхшы айтмадыммы?

Сакинат. Айтдынг.

Умав. Сув ал дагъы, къызы. (Сакинат гете. Умав янгыз, оьз-оьзюне сёйлене). Ичине гирип къалайымы экен? Ёкъ, ярамас, осаллыкъ болур. Къазанны башы ачыкъ буса итге де намус герек.

Сакинат сукара булан сув гелтирип бере.

Умав. Ичейими, ичмейими?

Сакинат. Ич.

Умав. Сув йимик татли болгъун. Я, гьали сама къолунгну бер. (Сакинат къол бермегенде хатири къалып Умав гетме сюе).

Сакинат.

Гетме, тилеймен сагъа,
Гетме, сюйгеним мени,
Сынама юрегингни
Айландыраман сени.

Умав.

Сенден магъа пайда ёкъ,
Созмай гетгеним къолай,
Нечик бузмагъа болдунг
Мени гёнгюмню шулай.

Сакинат Умавну артындан терезеден таба къыргъа чыгъа. Умав бирден бурулуп ону уьстюне юрюй.

Гьали къайда къутуларсан?

Сакинат. Гьуя! гьей! Бажив!

Бажив. Етим, не этдинг? (Айгъази ва Гюлкъыз терезеде).

Айгъази. Не бар, не болду?

Умав. Сакинат тюш гёрдю.

Айгъази. Ай уьюгюз йыгъылмасын сизин де, сизин масхараларыгъызны да.

Бажив. Негер де гьуя салып турамы гиши?

Гюлкъыз. Гьуя булагъа, гьалигине халкъгъа хабар салажакъсыз.

Умав. Бугъар да къара, халкъгъа хабар салажакъсыз. Халкъгъа хабар сиз салажакъсыз, ахшамдан берли янгыз уьйге де тюшюп, шибыр-гюбюр этип айланагъан.

Сакинат. Къайдагъы затланы сёйлей турма хари!

Гюлкъыз. Гьуя, бу да тамаша болуп къалгъан.

Айгъази. Гьабас бёлдюнг. Токътагъыз сизге де гезик гелер.

Бажив. Гьасси этербиз насланы.

Умав. Меники чи масхаради. Я, оюн-оюндур? масхара-масхара, гертиден де гьона хораз да къычыра, танг да къата тура, гелигиз арив сыйыбыз булан таманайыкълар.

Айгъази. Герти айта.

Умав. Гечегиз яхшы болсун къызлар!

Бажив. Яхшы гечели болугъуз!

Перде тюше