Билсегиз
Билемисиз, яшлар, сиз?
Бир йимик нече сёз бар
Береген тюрлю маъна.
Бир экисин айтайыкъ
Сизге кёмек болсун деп,
Сёйлейгенде сёз тапма:
1. Агъа
– Анам тапгъан агъайым,
Магъа боласан агъа.
– Гече, я гюн токътамай
Оьзенлер эниш агъа.
2. Ай
– Билесендир оьзюнг де,
Йыл бою – он эки ай.
– Гечелер тунукъ яна
Кёкде къалкъгъан «ярыкъ» ай.
3. Ал
– Байрам гюнге къагъылгъан Байрагъыбыз – къызыл ал✻:
– Тюкенге бара бусанг
Магъа да бир экмек ал.
– Гийгенсен, хари, этип
Шарбалынгны артын ал.✻:
4. Алма
– Эретуруп къалгъансан,
«Къоймасман, – деп,
– сув алма»
– Гёзлени къамашдыра
Къышда бишген тав алма.
5. Ас
– Картопдан да ялкъгъанман,
Ашама бир къабакъ ас.
– Нече де бек гьасирет
Тавукъланы бувма ас.✻:
5. Ат
– Муна сагъа пудлукъ таш✻:
Бола бусанг, алып ат.
– Не бек арив къыйыша.
Атанг сагъа къойгъан ат.
– Машин ёкъда боласан
Минмеге бир ёргъа ат.
5. Ач
– Вёре къулум, билип къой,
Ёнкюмес къурсагъы ач.
– Сен мени къурдашымсан,
Юрегинги магъа ач.
– Таза гьаваны ери –
Шагьарларда гезме бав
– Чарыкъ бавум уьзюлген,
Гелтир чи байлама бав.
8. Бармакь
– Айып тюгюл адамгъа
Чакъыргъан ерге бармакъ.
– Хапарсыздан урунуп
Сына къалгъан башбармакъ.
9. Гесек
– Сав гюн ишлеп, бек талдым,
Ял алайым бир гесек.
– Папайыма къатыкъгъа
Бишлакъ да бер бир гесек.
10. Геч
– Айыплыман, билемен,
Бу гезикге менден геч.
– Хабарчыгъа тынглап мен
Дарсгъа барма болдум геч.
11. Гюе
– Не гьайран, не тамаша,
Мамукъ ялламай, гюе.
– Таза юн малгъа буса
Уьйлерде тюше гюе.✻
12. Жан
– Къушланы бюлбюлюдюр,
Кимге де гьайбатлы жан.
– Кёк кёкюресе бирден,
Чыгъа къала къоркъуп жан.
13. Йыр
– Даллайларынгны къоюп,
Йырла чы бир игит йыр.
– Тарлавну сугъарайым,
Татавулну къазып йыр.
14. Къала
– Байлыгъына байлакъгъан
Байлар къурарлар Къала✻
– Ашгъа да акъчасы ёкь
Ачындан оьле къала.
15. Къан
– Давлар болуп, ябушуп,
Тёгюлмесин тююр къан.
Айтгъан-айтгъанынг болуп,
Яшавунгдан таза къан.✻|
16. Къайыр
– Пагъла болмас пагьладан
Цементсиз янгыз къайыр.✻
– Тергев этип къарасанг,
Къанна ит болур къайыр.✻
17. Къар
– Ап-акъ бети гюн тюшюп,
Болуп къалгъан къап-къара.
– Яхшы гёрмеге сюйсенг.
Бир къарама, он къара.
18. Къат
– Тахчалагъа тизилген
Къумачлар болуп къат-къат.✻
Сагъа битген он сегиз
Бебей болма, бираз къат!✻
19. Къой
– Не тарыкъдыр къалмагъар
Къой, – деген сонг,
къоюп къой!
– Къол къолчукъларда отлар
Чакъалы✻ бир сирив къой
20. Къол
– Яшыллыкъгъа бёленген
Тав арасы уллу къол.
– Ёлукъгъанлар къайда да
Саламлашып алар къол.
21. Къый
– Яхшы яш бусанг, яшым,
Язда, гюзде Терек къый.
– Къыш учун ягъарлыкъгъа
Аранда гес къатгъан къый.
22. Къыр
Ябушгъан буса хамур
Къыргъыч булан
сюнкю къыр.
Ярты къоюп ишлерин
Уьйжанлы къарамас къыр.
23. Минг
– Шо яшны ким де таныр.
Бетинде бар къара минг✻
– Онну минге артдырса,
Бола экен нече минг?✻
24. Ой
– Эрши деп де къарамай,
Къардаш-къурдашын сёге.
– Тюз тикмеген тигивню
Йип-йибин уьзюп, сёге.
25. От
– Язбаш гюнлери яйнап,
Япгъан яп-яшыл от.
– Сирник чакъгъан яшдан
Яллап гетген ялын от.
26. Сёге
– Авлия иш этгенни
Сонг таймас башындан ой.
– Аш къашыкъ этме сюйсенг,
Чый агъачны ёнуп, ой.
27. Сой
– Кимни де сукъландырар
Гёрме гёзел бой-сой.✻
– Къышда къалия сюйсенг,
Гюзде согъумгъа мал сой.
28. Сыр
– Терезени сырлама
Тапмайман бир банка сыр.
– Авруп оьле бусанг да
Душмангъа билдирме сыр.
29. Сюр
– Мол тюшюм алма сюйсенг.
Шо гюзюнде ургъа сюр.
– Гьёкюнмеге тюшмесин
Яшавну сен ур да, сюр.✻
30. Тай
– Пуршав этме ишлеме.
Къырыйымдан арек тай.
– Къысып гьазир этгенмен
Баливюме бичен тай.
31. Такъмакъ
– Йырчылар йырлап айтар
Он тюгюл, беш юз такъмакъ.✻
– Хынжалны белге такъмай,
Яхшыдыр чюйге такъмакъ.✻
32. Теп
– Согъулагъан аргъанны
Той кююн чалдырар✻ теп✻.
– Хошгелди давчу буса
Герилип белине теп.
33. Той
– Баламны баласысан
Кампет шекер ашап той
– Къардашларынг жыйылып
Сагъа этсин уллу той.
34. Токъсан
– Гьисапны биле бусанг,
Юзден онгъа кем – токъсан
– Тыгъынып ютмасанг да,
Гюзде аювдай токъсан.✻
35. Тюе
**Яш уланлар гьайт этип
Гюзде гьабижай тюе,✻
– Сувсапгъа бек чыдамлы
Эки тонкъулу тюе.
36. Тюш
– Чай ичип ятсам гече,
Гёрюнер къоркъунчлу тюш.
– Эртенлер де эринип,
Уянаман заввал тюш.
37. Ув
– Гьалпама сюе бусанг,
Гюз гече гьабижай ув.
– Бу недир берген ашынг,
Аччы татыв, агъу-ув.
38. Хаба
– Сувгьа барагъан къызьяш
Къолуна тутар хаба.✻
– Къакъмай гирип гелгенни
Абзар есси ит хаба.
39. Чай
– Къумукъланы баш ашы –
Эртен-ахшам къалмукь чай.
– Чай тёгейик пинжангъа✻
Чай къашыкъланы да чай.
39. Чал
– Оьтейим ари якъгъа,
Какичлеринг ари чал.✻
– Гёрюнсенг де жап-жагьил,
Къара башынг болгъан чал.✻
41. Чап
– Уста бусанг агъачны
Чапгъы балта булан чап.
– Уллу буюргъан ишге
Яллав отдай янып чап.
42. Чач
– Къызьяшланы гёзели
Оьсме къояр узун чач,
– Язбаш гелсе, гечикмей,
Сабанлыкъгъа урлукъ чач.
43. Чек
– Ошап къала шереге
Сувдан толгъан чалтик чек.✻
– Авурун билме сюйсенг
Мизан терезеде✻ чек✻.
– Гьисапгъа салсанг сен акъча
Къолунга тутдурар чек.✻
44. Чий
– Савлугъу бек сакъланар
Ятгъынча ичгенни чий.
– Ишлетилмей ташлангъан,
Гийим бичмес гёнден чий.
45. Чоргъа
– Янгур сувну акъдырар
Къалкъы ягъада чоргъа.✻
– Балтангны оюп къояр
Агъачда оьсген чоргъа.✻
46. Чыкъ
– Къакъса бирев къапугъа,
Гьазирине чабып чыкъ.
– Гюндюз чалгъан биченни
Бузар гече салгъан чыкъ.
47. Ягъа
– Жувунмай гие-гие,
Кир басгъан гёлек ягъа.
Чакъгъа салкъын тюшгенде
Уьйлерде печлер ягъа.
– Не аламат гёрюне
Язбашда агъач ягъа.
48. Яй
– Яллавгъа чыдап болмас,
Яз чыгъып гиргенде яй.
– Къайтаргъан чий ашлыкъны,
Къурутма индырда яй.
49. Яз
– Къышны къувуп гелер яз,
Ишлеп-ишлеп, белинг яз.✻
– Аскерге агъайынга
Салам-калам кагъыз яз✻.
– Бюрюшген опурагъынг
Итив уруп тез-тез яз.✻
50. Яра
– Оьлтюрюп къойма бола
Хынжалдан тийген яра.
– Урулгъан нажакъ балта✻
Агъачны эки яра.
– Оьлгюнчеге сав болмай
Яла япгъан сёз яра.