III. II TRANSKRİPSİYON — ÇEVİRİ
|1||
|---|---|
|Getgenibiz gökşa maral güz edi|Gittiğimizde güzün parıltılı, güzel günlerindendi,|
|Eltgenibiz bir qarawaş qız edi|Bir cariye ile birlikte gönderilmiştik.|
|Altınçı Artulux tawdan artılıp|Altıncı Artuluh dağdan aşıp,|
|Yettinçi Çaçan tawğa yetginçe|Yedinci Çeçen dağına varınca,|
|Tüşgenibiz Aqtaşawuxnu özü edi|Vardığımız Aktaşavuh'un ta kendisiydi.|
|Boljallı miçaribiz bitgen soñ|Az olan mısır ekmeğimiz bitip,|
|Teñirini tez buyruğu yetgen soñ|Allah'ın emri hemen ulaşınca,|
|Qaytğanıbız qar taymağan yaz edi|Döndüğümüzde kar kalkmamış yaz idi.|
|Qaytıp sizge biz baş ura gelgen soñ|Dönüp size başvurduktan sonra|
|Qazaplanmay erkin qoyma farz edi|Azap çektirmeden serbest bırakmak farzken,|
|Qazabıñ nege tüşdü moluna|Niçin böyle gazabın arttı?|
|Qodulayın tutup berme yolmu edi|Kuzu gibi tutup vermek yol muydu?|
|Qazaplağan it gäwurnu qoluna|Gazaba gelen it gâvurun eline.|
|Qazanlayın içibizni qaynatıp|Kazan gibi içimizi kaynatıp,|
|Qatıqsız qara suxar çaynatıp|Katıksız kara peksimet çiğnetip,|
|Qunanlayın qozalaqğa yekdirip|At gibi arabaya koşup,|
|Dünyalanı türlü azabın çekdirip|Dünyanın türlü azabını çektirip|
|Çiñ artında……|En sonunda……|
|2||
|---|---|
|……çırmap gürmep yiberdiñ|……apar topar gönderdin,|
|Çiñ gäwurnu Sibir degen yoluna|En azılı gâvurun Sibirya denen yoluna.|
|Biz barabız endi munna barabız|Biz gideriz, şimdi buradan gideriz,|
|Sibirleni sıntaş bolğur eline|Sibirya'nın kahrolası (mezar taşı olası) eline.|
|Boz topuraq boljal tartğan yerine|Boz topraklı, ceza doldurulacak yerine.|
|Buyruq bolsa qaytıp gelir ölmegen|Emir olsa, dönüp gelir ölmeyen,|
|Qart ataynı dewren qalğan törüne|İhtiyar babadan miras kalan köşeye.|
|Barğan sayın endi de bizge yol uzaq|Bari gidelim desek şimdi yol uzak,|
|Qaçayıq desek xuju Terk tuzaq|Kaçalım desek sahipsiz Terk tuzak.|
|Terk yağalap biz barabız yol bulan|Terk kıyıları boyunca gideriz,|
|Yawrunlardan yana da çıqğan ter bulan|Kürek kemiklerimizden çıkan terle.|
|Kür yürekli bizin teñli ulanlar|Cesur yürekli bizim gibi yiğitler,|
|İnden soñ işni qoysun ör bulan|Bundan sonra işini terk etsin mertçe.|
|Yaz erteyin yaşlıq etip yañılıp|Yaz başında çocukluk edip yanılıp,
|Çığıp getip qaytıp tüşse qoluna|Çıkıp gidip kazara düşse eline.|
|Bizdey qara qayğı tabar çer bulan|Bizim gibi dertle kara kaygı bulur.|
|Bizin yimik bolğançağa qolaydır|Bizim gibi olsa o vakit iyidir.
|Ölüp getip bir bolğanı yer bulan|Ölüp gider, yerle bir olur.|
|Terk yağası tolğan alay…… |Terk kıyıları dolmuş bütün……|
|3||
|---|---|
|……teñ qazaq|……genç kazak.|
|Temirdey nalbahları bek tuzaq|Demir gibi zindanları, çetin tuzak.|
|Nalbahından çığıp qarasaq|Zindandan çıkıp baksak,|
|Tulparlar ötmes yimik Terk de uzaq|Koşu atlarının bile geçemeyeceği Terk de tuzak.|
|Ol xujunu yağası yawlu tübü yoq|O ıssız yerin kıyıları yağlı dibi yok.|
|Can ötmege küpür izley yoluna|Köprü arar, canlılar yol bulup geçmeye.|
|Oñ dep ters dep ayıp etme yaramas|Dert yanmak yakışmaz, doğru yanlış diye,|
|Bir Allahnı süyüp de bergen soluna|Bir olan Allah'ın isteyip de verdiği belaya.|
|Ukazlanı uzaq tügül buyruğu|Emirleri, buyruğu uzak değil,|
|Qaytıp gelme qart ataynı qoluna|Dönüp gelmeye ihtiyar babanın kucağına.|
|Paşmanlıqnı taşlap da qoysun berenden|Pişman olmayı bıraksın, dert yanmasın verene,|
|Bir tüşgen soñ çıqma qıyın terenden|Bir düştükten sonra çıkmak zor derinden.|
|Ari beri talpınabız talğınça|İleri geri çırpınırız, batınca,|
|Etden tayıp süyegibiz qalğınça|Et gidip kemiğimiz kalsa da,|
|Din duşmanğa bildirmesbiz sırıbız|Bildirmeyiz sırrımızı din düşmanlarına,|
|İçibizden elçi canlar alğınça|İçimizden Azrail canımızı alsa da.|
|Elçi gelme it gäwurlar can da almas|Azrail gelmez, it gâvurlar can da almaz,|
|Kökürekler teşip güçden qan da almas|Yürekleri deşip, güçle kan da dökmez.|
|Gumalap……|Bağlayıp……|
|4||
|---|---|
|……salğan bulan nalbahğa|……atmakla zindana|
|Kömürdey qara yüzlü quş gözlü|Kömür gibi kara yüzlü, kuş gözlü,|
|Din duşmanlar döndüremi sal yahğa|Din düşmanları ölüyü şerefli kılar mı?|
|Sallar yimik yüreklege ot yağa|Tabutlar gibi yüreklere ateş kor,|
|Yoldan tayıp yol ataşğan albahğa|Yoldan çıkıp, yol arayan deliye.|
|Görgen gişi artıbızdan göz sala|Görenler arkamızdan baka,|
|Gözlerinden büldür büldür yaş sala|Gözlerinden şaşkın şaşkın yaş sala,|
|Yazıqsınıp bizge gelgen balahğa|Acıyıp başımıza gelen belaya.|
|Bu balahnı Teñiriden görmesin|Bu belayı Tanrı'dan görmesin|
|Çığar canı yetişmesin salahğa|Çıksın canı yetişmesin kurtuluşa.|
|Bu balahnı tereni mol sayı da yoq|Bu belanın derinliği çok, hafifliği yok.|
|Adamlardan görgen bulan fayda yoq|İnsanlardan göreceğimiz fayda yok.|
|Ata ananı altmışında art etip|Altmışında anne babanı geride bırakıp,|
|Yetmişinde qayğı bulan qart etip|Yetmişinde kaygı ile kocaltıp,|
|Geñ dünyada görgen günüñ yartı etip|Göreceği günü koca dünyada yarım edip,|
|Bizin yimik getgen neçe qayda yoq|Bizim gibi giden nerede kaç kişi var?|
|Aristan dep at qoydular orusu|Kaprisli diye ad koydu Rus,|
|Ağaçlanı çirik qurusu|Ağaçların çürük kurusu,|
|Asıramay aslam salğan yügübüz|Taşıyamaz ağır gelir yükümüz.|
|Arqa…|Arka…|
|5||
|---|---|
|…bir…|Bu kısımlar elyazmasında tahrip olmuş.|
|Qıyın boldu göstermege güç boldu|Zor oldu göstermek güç oldu.|
|…nlar_ qarap qarap tınç boldu|…bakıp bakıp kolay oldu.|
|Aşkara şıx ayan girip gelgen soñ|Açıktan çıkıp geldikten sonra,|
|Ayanlanı ayday da göñün bilgen soñ|Malum olanı, ay gibi gönlün bildikten sonra,|
|Tutup bermek it gäwurnu qoluna|Tutup verdin it gâvurun eline,|
|Saldıñ aytıp sağarı uzaq yoluna|Saldın sefere uzak yoluna.|
|Busurman din silkinegen xanç boldu|İslamiyet bozulmuş, haç olmuş.|
|Bir iş etip getgen edik yaşlıqdan|Bir iş yapıp gitmiştik çocukluktan,|
|Oñlu tersli haqıllağa boşluqdan|Doğru yanlış, akıllara boşluktan,|
|Ayman ayman gün ay artar gün kemir|Ayman ayman, gün, ay artar, gün geçer.|
|Kür yürekler qatğan talaw taş temir|Mutlu yürekler katılaşmış, sanki kanser gibi taş, demir.|
|Sağış bulan getse de qıyın zaya ömür|Özlemle geçse zor, zâyi ömür.|
|Yazğa qaçan çığarbız dep qışlıqdan|Yaza ne zaman çıkarız kıştan,|
|Asğarlanı qıyını tınçı teñdir dep|Ashar dağlarının zoru kolayı denktir deyip,|
|Atolunu at yüregi…|Asilzadenin at yüreği…|
|6||
|---|---|
|…geñdir dep|…geniştir deyip (Bu kısımlar elyazmasında tahrip olmuş.)|
|Şabağatı düşmede …|Şefkati düşmede…|
|…ölünü xalbatına inanğan|…Ölünün sırına inanan,|
|Qıyınlıqğa bi …tınçlıqdan|Zorluğa… kolaydan|
|Bizin sizge yamanlağan qızbaynı|Bizi size kötüleyen korkakların,|
|Tüşge canı yetişmesin quşluqdan|Öğleye canı yetişmesin kuşluktan.|
|Mendir mendir mende bar|Bendir bendir bende var.|
|Meni yimik bir nasipsiz sen de bar|Benim gibi bir nasipsiz sen de varsın.|
|Beren qalğır dünyada|Viran kalası şu dünyada,|
|Bizdeylege tabulajak çen de bar|Bizim gibilere bulunacak çukur da var.|
|Bizdeylege tabulajak çenlege|Bizim gibilere bulunacak çukurlara,|
|Geçelerdey tum qarañı günlege|Geceler gibi tüm karanlık günlere,|
|Tawuşundan taymas yimik yas da bar|Aklından çıkaramayacağı yas da var.|
|Tawuşundan taymas yimik yas qoyup|Aklından çıkaramayacağı yasa salıp,|
|Yazıqlanı yaşlay başın tas da bar|Genç gariplerden gencecik başını kaybeden de var.|
|Yazıqlanı yaşlay başın tas etip|Gariplerin gencecik başlarını ortadan kaldırıp,|
|Yibirmege Şawxal biyim usta bar|Göndermeye ustadır Şamhal Beyim.|
|Yazıqlanı yançılğanı taman dep|Fakirlerin çilesi tamam deyip,|
|Atoluğa bir qaytmaqlıq xas da bar|Asile bir defa da döneceği yol da var.|
|Qaytma süyseñ qaytarsan|Dönmek istersen dönersin,|
|Şabağatlı seni günüñde|Merhametli gününde,|
|Dos qardaşğa yılı cuwap aytarsan|Dost kardeşe içten cevap söylersin.|
|Ay…|Ay…|
|7||
|---|---|
|Ay *…ılnı|*Bu kısımlar elyazmasında tahrip olmuş.|
|Ayday gündey *…ısın tülüñnü| Ay gibi, gün gibi…|
|Dos qardaşlar yılay sıqtay gelgende|Dost kardeşler ağlar sızlar geldiğinde|
|Haq tüz etsin|Hak düzeltsin|
|tammat fi|Tamamlandı.|
|Ay Asğar|Ay Ashar!|
|8||
|---|---|
|Bizden salam olsun Abdulmanatğa|Bizden selam olsun Abdulmanat'a,|
|Testawul Bammatğa Temirbolatğa|Testavul Bammat'a, Temirbolat'a,|
|İbrahimge Şahmurğa İrahmatğa|İbrahim'e, Şahmur'a, İrahmat'a,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Salam olsun Abdulğa Abulawğa|Selam olsun Abdul'a, Abalav'a,
|Borağanğa Mutawğa Qaziyawğa|Borağan'a, Mutav'a, Kaziyav'a,|
|Cangişige Canayğa İbirawğa|Cangişi'ye, Canay'a, İbirav'a,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Bizden salam olsun Abdulhamige|Bizden selam olsun Abdulhami'ye,|
|Bayramğa Qurbanğa Abutalilge|Bayram'a, Kurban'a, Abutalil'e,|
|Mamalağa Mamayğa Abdulkärimge|Mamala'ya, Mamay'a, Abdulkerim'e,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Bizden salam olsun İmam Alige|Bizden selam olsun İmam Ali'ye,|
|Elmurzağa Xorasanğa Walige|Elmurza'ya, Horasan'a, Vali'ye,|
|Cümlä camaatğa elge Qadige|Cümle cemaate ele Kadı'ya,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.
|Bizden salam olsun Bammatalige|Bizden selam olsun Bammatali'ye,|
|Çopalawğa Şixawğa Şih Alige|Çopalav'a, Şihav'a, Şıh Ali'ye,|
|Çawuş Baymurzağa Murtazalige|Çavuş Baymurza'ya, Murtazali'ye,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Bizden salam olsun Alisultanğa|Bizden selam olsun Alisultan'a,|
|Qadar Aselderge Abdurrahmanğa|Kader Aselder'e Abdurrahman'a,
|Bay Bammat Qazige Mahay Şahanğa|Bay Bammat Kazi'ye, Mahay Şahan'a,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Salam olsun Xalige Xasbolatğa|Selam olsun Hali'ye, Has Bolat'a,
|Adinanğa Başirge Beybolatğa|Adınan'a, Başır'a, Beybolat'a,
|İracabğa İxlazğa Hamuzatğa|İracab'a, İhlaz'a, Hamuzat'a,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|9||
|---|---|
|Bizden salam olsun Hacı Mamağa|Bizden selam olsun Hacı Mamak'a,|
|Can İnsaphanumğa Quytul Qamawğa|Can İnsaphanum'a, Kuytul Kamav'a,|
|Budun oxu şunu cümlä cumağa|Müezzin bunun hepsini oku cumada.|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Salam Budayğa Borağanğa|Selam Buday'a, Borağan'a,|
|Oxuğanğa şu türkge qarağanğa|Okuyana şu türk'e bakana,|
|Bizin haldan ahwaldan.|Bizim halimizden, ahvalimizden.|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Bizden salam olsun küllü ummatğa|Bizden selam olsun bütün ümmete,|
|Haşimğa Muratğa Hasa Bammatğa|Haşim'e, Murat'a, Hasa Bammat'a,|
|Qazaq tamam qıldı Türkün Tammatğa|Kazak tamamladı Türkün Tammat'a,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Sizge dinden azdıq deyüp ağlaram|Size dinden uzaklaştık diye ağlarım,|
|El bilsin dep yazdıq deyüp ağlaram|El bilsin diye yazdık deyip ağlarım,|
|Zaqumlanı yüzdük deyüp ağlaram|Acılar içinde yüzdük deyip ağlarım,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Soldat çepken giydik deyüp ağlaram|[Rus] asker çepkeni giydik diye ağlarım,|
|Qara suxar yedik deyüp ağlaram|Siyah peksimet yedik diye ağlarım,|
|Şorbasından toyduq deyüp ağlaram|Çorbasına doyduk deyip ağlarım,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Suw dökendey söndük deyüp ağlaram|Su dökülüp sönmüş gibi olduk deyip ağlarım,|
|Din duşmana döndük deyüp ağlaram|Din düşmanlarına döndük deyip ağlarım,
|Qaytmas atğa mindik deyüp ağlaram|Geri dönmez ata bindik deyip ağlarım,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Din duşmalar qandı deyüp ağlaram|Din düşmanlar kandı deyip ağlarım,|
|Boynubuzğa mindi deyüp ağlaram|Boynumuza bindi deyip ağlarım,|
|10||
|---|---|
|Kökü…|Kökü…|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Temir… Demir…|
|Saldat salam berdik deyüp ağlaram|Asker selamı verdik deyip ağlarım,|
|Zakonuna girdik deyüp ağlaram|Kanunlarına uyduk deyip ağlarım,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Temir qapusunu içinde yatdıq|Demir kapıları arasında yattık deyip ağlarım,|
|Terenlege tüşdük çıqmasday batdıq|Derinlere düştük, hiç çıkmayacak gibi battık,|
|Dinsiz duşmanlağa dinibiz satdıq|Din düşmanlarına dinimizi sattık,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Terenlege tüşüp batdıq qalmasday|Derinlere düştük, battık çıkmamak üzere,|
|Yatlap dünyalağa qaytıp çıqmasday|Yad ellere gidip dönmemek üzere,|
|Ölsek ata ana betge baqmasday|Ölsek ana baba yüzümüzü görmez,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Dos qardaşıbıznı ayda görmesbiz|Dost kardeşimizi ayda bir görmeyiz,|
|Terenlege tüşdük sayda görmesbiz|Derinlere düştük saygı görmeyiz,|
|İmandan İslamdan payda görmesbiz|İmandan, İslam'dan fayda görmeyiz,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Terenlege tüşdük çıqma çara yoq|Derinlere düştük çıkmaya çare yok,|
|Busurman din xarap tutma çola yoq|İslam dini harap olmuş, yaşamaya zaman yok,|
|İmandan İslamdan yarım para yoq|İmandan, İslam'dan yarım fayda yok,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Saldatlayın tizip san oynatdılar|Asker gibi dizip oynattılar,|
|Til talaw tiş awruw dert çaynatdılar|Dil tutuk, diş ağrır, dert çiğnettiler,|
|Qazanlayın içibizni qaynatdılar|Kazan gibi içimizi kaynattılar,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Saldatlayın sürdük biz oyunlanı|Asker gibi oynadık biz oyunları,|
|Enişge enkeytdi tüz boyunlanı|Aşağı eğdirdiler dik boyunları.|
|11||
|---|---|
|Busurman görmesin bu qıyınlanı|Müslüman görmesin bu zorlukları,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Oyunun bilmesek öçge soğalar|Oyununu bilmesek intikam alırlar,|
|Karapçi gavno dep yüzge bağalar|"Karapçi gavno" ["hırsız bok" — cezaevi argo] deyip yüze bakarlar,|
|Bu bizin halıbızdır can ağalar|Halimiz budur can ağalar,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Läkum qad kätabna qara mun käläm|Size dokunaklı söz yazdık.|
|Sizge yetsin deyüp minna miñ salam|Size ulaşsın bizden bin selam.|
|Biz gördük görmesin munu cümlä aläm|Biz gördük bunları cümle âlem görmesin|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Can ağalar candan tilew can uçun|Can ağalar candan dilek can için,|
|Dos qardaşğa biraz kömek yan uçun|Dost kardeşe biraz yardım için, sahip çıkmak için,|
|Qazaq tamam qıldı Türkün şonçun|Kazak tamam kıldı Türkün şanı için,|
|Can ağalar sizge dua amanat|Can ağalar siz dua edin.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Men Qazaqman Qazaqman|Ben Kazak'ım, Kazak!|
|Dağıstanlı Qazaqman|Dağıstanlı Kazak'ım!|
|Taw bulan tüzlege|Dağlarla düzlere,|
|Altı aylıq yol uzaqman|Altı aylık uzağım.|
|Teñiriden gelgen yazıwğa|Allah'tan gelen kadere,|
|Temirlerden yasap qaqğan qazıqman|Demirden yapılıp çakılmış kazığım.|
|Temirleyin qattı dert tutup|Demir gibi katı dert yutup,|
|Tülübüz tülge yañırmay|Doğrusu! Sesimiz kimseye ulaşmaz.|
|Tumanlayın bürkew getse yazıqman|Dumanlı, boğucu gitse vay halimize.|
|Tülübüzden tuman bürkew yol bara|Gerçeği! Yol, dumanlı, boğucu uzar gider|
|Deñizleyin dert tarqalmay tül bara|Deniz gibi dertler azalmaz, hep artar.|
|12||
|---|---|
|Qısas qopğan qıyın xalq bara|Kısas uygulanmış, durum zorlaşır,|
|Başıbızğa taymas qısas qopğan soñ|Başımıza, geri çevrilmez kısas, verildikten sonra,|
|Neterbiz bilmey de qıyın hal bara|Ne yaparız bilinmez, işler zorlaşır.|
|Göñüreşip söz de aytsaq|Karşılıklı oturup söz de söylesek,|
|Gözübüzden qan bulan yaş al bara|Gözümüzden kanla yaş akar.|
|Gözlerinden büldür büldür yaş salıp|Gözlerinden şaşkın şaşkın yaş salıp,|
|Dos qardaşlar sama etsin qayğıbız|Dost kardeşler çeksin bari kaygımızı,|
|Haqdan madat tiley turup yalbara|Haktan medet dileyip yalvarsınlar.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Germençikler aldı teren qolmuken|Germencikler altı derin dere midir?|
|Güçlülege geç dep barmaq solmuken|Güçlülere geç deyip gitmek yanlışken|
|Güçlülege geç dep bizdey barğan soñ|Güçlülere geç deyip bizim gibiler vardıktan sonra,|
|Görenlege baylap salmaq yolmuken|Görenlere bağlayıp vermek çare midir?|
|Aleskender arslan biyim xan biyim|Yüce İskender aslan beyim, han beyim,|
|Alıslardan almas gelse yalına|Uzaklardan elmas gelse sana,|
|Asıramay bermek duşman qoluna|Acımadan düşman eline vermek doğru mudur?|
|Atoluğa altın inji şolmuken|Asile altın inci böyle midir?|
|Tusari tawlar yimik tolqunlum|Kıvrımlı dağlar gibi dalgalım,|
|Tolqunlu deñizlerdey haqıllım|Dalgalı denizler gibi akıllım.|
|Duwansız falan sözge tıñlamak|Sorgusuz sualsiz falan sözü dinlemek|
|Şawxal biyim sağa oşağan olmuken|Şamhal Beyim sana benzeyen var mıdır?|
|Biz haripler saña da tegin tügül dep|Biz insanlar sana tekin değil deyip,|
|Söylegenler özdenmiken qulmuken|Söyleyenler asil midir, köle mi?|
|Butlarıbız buğaw bulan qantarlap|Ayaklarımızı iple bağlayıp,|
|Qollarıbız şınçır bulan begetip|Kollarımızı zincirle pekitip,|
|Gezetgeniñ gesekmiken molmuken|Dolaştırdığın az mıdır, çok mudur?|
|Gök atlar geler…|Mavi atların geleceği…|
|13||
|---|---|
|…günlük yolmuken|…günlük yol mudur?|
|Hisabı yoq biz yürügen yollanı|Hesabı yok yürüdüğümüz yolların,|
|Başıbızdan getgen qıyın hallarnı|Başımızdan geçen çetin hallerin.|
|Tüz awlaqnı qıñır etip de görsetdi|Düz meydanları eğri edip gösterdi.|
|Ne bileyim yüz dınkı bar xanlanı|Nereden bileyim yüz türlü hilesi var hanların.|
|Qarağay makarlanı da içinden|Karaağaç ve meşelerin içinden,|
|Qayırlı aytğan Şawhal biyim gününden|Korkusuzca söyleyen Şamhal Beyim(!) gününden,|
|Qıdırtğanı qaqamıken qolmıken|Geçirdiği dar geçit midir, yoksa dere mi?|
|Tutğanı deñizmiken dolmıken|Aldığı yol deniz midir, nehir mi?|
|Altınçı Guberniden artılıp|Altıncı Güberniden geçip,|
|Yettinçi Yebreyge yetgende|Yedinci Yebrey'e ulaşınca,|
|Sürlü arqadan sala etibizde getgende|Arkamızdan takip eder,|
|Etmegi çarna bu gäwurnu eti haram|Ekmeği siyah, bu gâvurun eti haram,|
|Esgerme yoq tuwra baqma da beti haram|Hatır sayma yok, yüzüne baksan beti haram,|
|Ölmeli duşman Yebrey Mujuq ölmegen|Ölmeli düşman Yebrey mujik ölmemiş|
|Til bulan çars tuman qopğan tunmuken|Dil tutuk, duman kopmuş, gece midir?|
|Geçelerdey şawlası yoq günmuken|Geceler gibi ışıksız, gündüz müdür?|
|…şawlasın tuman çars qopqan|…ışığı dumanlı, karanlık kopmuş.|
|Yerturasu degen huju şolmuken|Sibirya denen ıssız yer şurası mıdır?|
|Yerturası haray yelli deñizler|Sibirya gürültülü, coşkun, dalgalı denizler,|
|Yebreyler bulan Mujuq doñuzlar|Yebreylerle mujik domuzlar,|
|Köp doñuznu arasına tüşgen soñ|Birçok domuzun arasına düştükten sonra,|
|Netmege bolsun heyler yañızlar|Ah, ne yapsın yalnızlar.|
|Yañızlanı bir Allahdır yoldaşı|Yalnızların bir olan Allah'tır yoldaşı,|
|Mujuq bulan Yebreydir sırdaşı|Mujikle Yebrey'dir sırdaş,|
|Yebrey Mujuq cinli Oruslum|Yebrey, mujik cinli Rusum,|
|Mujuqlar at yegegen Puruslum|Mujikler at yiyen Rusyalım.|
|14||
|---|---|
|……| |
|B… gäwurnu kölügünde… |B…bu gavuru… Bu kısımlar elyazmasında tahrip olmuş|
|…gi bar tübü yoq….|var dibi yok.|
|Gökdeñizdey teren qolmuken|Mavi deniz gibi derin deniz midir?|
|Aristanğa azap bergen yol eken|Esire azap veren yolken.|
|Azaplar çekdik suw geçdik|Azaplar çektik, sular geçtik;|
|Ağular çaynap uw da içdik|Agular çiğneyip zehirler içtik.|
|Ağular aççı uw güçlü|Agular acı zehirler keskin|
|Artılıp günler geçdi hökünçlü|Birçok günümüz geçti yaslı.|
|Ağarğan betler gelmey iç puçlu|Ağaran yüzler düzelmez iç bozuk|
|Ağalağa şawla berip artılğan|Ağalara ışık verip giden|
|Asğar tawdan ay tuymaymu bizge öçlü|Ashar dağdan ay doğmaz mı öfkeli?|
|Asğar tawğa asillege yetmeymu|Ashar dağ'a, asillere yapmaz mı?|
|Asıllanı esgi derti getmeymi|Asillerin eski derdi bitmez mi?|
|Asil xanlar ayday betin balqıtıp|Asil hanlar ay gibi yüzünü parlatıp,|
|Günler yimik külep de sözün aytmaymı|Güneşler gibi gülüp de sözünü söylemez mi?|
|Köküregen kökler yimik tawuşlum|Gürleyen gökler gibi coşkulu,|
|Görenlengen gök atlarday yürüşlüm|Coşkun mavi atlar gibi yürüyüşlüm.|
|Açuwda bir aytğan sözden qaytmaymı|Merhamet edip de söylediği sözden dönmez mi?|
|Ay Asğar taw bir seniçün qılayıq|Ay Ashar dağ, bir senin için yapalım,|
|Ay muñ gün tun şawla bermey yılayıq|Ay sıkıntıda, güneş sönük, ışık vermez ağlayalım.|
|Qarañıda tunçuq turup öltürmey|Karanlık da çürütüp öldürmez.|
|Qaytar….|Dönder….|
|15||
|---|---|
|……bizin qayğı yeñen Şawağa|……bizi kaygı yenen şafağa|
|Azatlama aziz quluñ bolayıq|Azat, aziz kulun olalım.|
|Azatlama senden çıqğan qul yoqmu|Senden hürriyetine kavuşmuş köle yok mu?|
|Alıslardan bizge qaytma yol yoq mu|Uzaklardan bizim de döneceğimiz yol yok mu?|
|…|…|
|Aq bulutda budayıq quşday qoş salıp|Ak bulutta Simurg kuşu gibi kanat çırpıp,|
|Qarağay taqtalağa da baş salıp|Çamdan dilinmiş tahtalara da baş koyup,|
|Qazaqlağa qopğan yatıw da bumıken|Kazakların başına ne gelmiş böyle yatar?|
|Geçelerdey şawlası yoq da gün eken|Işık yok, gündüzler gece gibi,|
|Geçeler tuman bizge günler çars|Geceler duman bize günler sisli.|
|Geçelikde günler getdi qopdu yas|Koptu yas, günler karanlık geçti.|
|Can tarlıqda çarx sıqda|Can kafeste, yürek darda.|
|Gün tumanlı ay şawlasız bu yaqda|Gündüz dumanlı, ay ışıksız bu ülkede.|
|Külegen kür ay artılmış gün batmış|Parlayan ay gitmiş, güneş batmış.|
|Namus bulan yah yığılıp yerde yatmış|Namusla şeref, yerle bir olmuş.|
|Yahğa da yarım namusğa az|Şeref yarım, namus az,|
|Yasawular içde de men der ermiken|İçeride ben diyen komutanları da, yiğit midir?|
|İçkiler içmey içler tolturğan|İçkiler içmez, içler dolduran,|
|Çağırlarmıken xuju çermiken|İçkiler midir, yoksa terk edilmiş acılar mı?|
|Çağırday içibizni qaynatğan|İçkiler gibi içimizi kaynatan,|
|Qayğılarmıken quzğun zermiken|Kaygı mı yoksa kuzgun zehir midir?|
|Tawuqlar çaqırışıp tañ qatsa|Tavuklar çağrışıp tan atsa,|
|Tuman bulan şawla bermey gün batsa|Tumanla ışık vermez güneş batsa,|
|Anadaşlar haray çetde biz dertde|Kardeşler gözden uzakta, biz dertte.|
|Aşnaların……|Dostların……|
|İzlep|İzleyip|
|16||
|---|---|
|……dermiken sır bulan|……der mi sırla|
|…buzdan söyle sarxoş…|…buzdan söyle sarhoş…|
|…sır der… lar zor bulan|…sır der… lar zorla|
|An… sansız saldat asger…|An… vücutsuz asker asker…|
|…ın xorlap da yürüy yalğansız|…ın kötüleyip de yürür yalansız|
|Küstüngende gök ala gözden qan gele|İç çektiğinde mavi ela gözden kan gelir.|
|Ah degende arqa süyek de iyele|Ah, dediğimizde arka kemiğimiz eğilir.|
|Arqalı beller sınğan gün tunğan|Beller kırılmış, güneş batmış|
|Ah degen bulan de endi ne gele|Ah, demekle şimdi ele ne gelir?|
|Ah bulan zar zigerli günübüz|Ahlarla, inlemeyle, sızlamayla geçer günümüz.|
|Yaratğanım bizge rahmuñ sebele|Yaradanım bize rahmet gönder.|
|Yaratğanım senden bo(l)sun şabağat|Yaradanım senden olsun merhamet.|
|Sen göçürseñ yolda qoymas arap at|Sen geçirsen yolda koymaz Arap at.|
|Arap atday qullarıña güç berip|Arap at gibi kullarına güç verip,|
|Haşıklağa sen yekdirdiñ salamat|Aşıkları sen selamete kavuştur.|
|Haşıklarıñ kimdir deyüp sorasañ|Âşıkların kimdir diye sorarsan,|
|Terseygen gün şayaw bolğan anadaş|Kötü günde üzüntüyle dolan kardeştir.|
|Anadaşdır enni bizge de qardaş|Bacılardır şimdi bize kardeş,|
|Qılıqları xasa xuysuz can yoldaş|Güzel ahlaklı, has, can yoldaş,|
|Qılıqları qıyra bolup yatmağan|Bigane olup yatmayan,|
|Aytğan sözü bir birine batmağan|Söyledikleri sözler birbirine batmayan,|
|Aş yoldaşdan köp qolaydır qızqardaş|Azıktan daha gereklidir, kız kardeş.|
|17||
|---|---|
|Hey qurdaş qıynıbız köp quwanç yoq|Hey kardeş! Dertlerimiz çok, sevinç yok.|
|Kökrekler tolğan dertden yıbanç yoq|Yürekler dolmuş dertten neşe yok.|
|Kökrekler tolğan kömür dertni alğan|Yürekler dolmuş, kömür gibi dert olmuş.
|Gezmeli gözel günler getdi eliwaş.|Gezmeli güzel günler geçti eyvah!|
|Gözel günler yeldey bolup getgen soñ|Güzel günler yel gibi gelip geçtikten,|
|Göresi günler başıbızğa yetgen soñ|Görülesi günler başımıza geldikten sonra,|
|İş Allahdan sebep qarawaş|İş Allah'tan sebep cariye.|
|Qarañılar qopğan şawla yoq|Karanlıklar kopmuş, ışık yok.|
|Qazaqlar quwzap yatğan baw da yoq|Kazakların eğlenip yatacağı bağ da yok.|
|Qazaqlar bulan birçe qazaqğa|Bahadırlarla birlikte Kazak,|
|Qantarlanıp biz tüşgeli tuzaqğa|Bağlanıp düşeli tuzağa.|
|Teginleyin eger tutğan aw da yoq|Tazılayın kolayca tutulacak av da yok.|
|Miniskeden biraz ara ötgende|Miniski’den biraz ileri geçince,|
|Maskewlege miñ bers yetgende|Moskova'ya bin kilometre kaldığında,|
|Mikelewde qısas saldat qızmatda|Mikevlev'de askerin cezası şiddetlendiğinde,|
|Qazaqlar ölgen de yoq saw da yoq|Kazakların ortada ölüsü de yok dirisi de.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|Quyulup aqğan Quban suw|Koyulup akan Kuban suyu,|
|Qubanlar otun taşır sal etip|Kubanlılar odun taşır, sal yapıp.|
|Terkanası degen suwnu yağalap|Terkanası denen suyu bulup.|
|18||
|---|---|
|…|…|
|…qalasını qalkını…|…kalesini tavanını…|
|…kanıda al|…kanı da al.|
|Tamaqlağa tatlı tili bal|Damaklara tatlı dili bal,|
|Tatıwlap yutğan bulan toyarmu|Tadıp yutmakla doyar mı?|
|Yabular da yañız yoluqsa|Kötü atlar, yağız at karşılaşsa,|
|Yazıqsınıp ondan birin qoyarmı|Acıyıp onlardan birisini bırakır mı?
|Yazıwları yazğa qalsın dep|Kaderleri yaza kalsın deyip,|
|Yaz… ğarlı|Yaz… Karlı|
|Yay tumanlı güz zarlı|Yaz dumanlı, güz sıkıntılı.|
|Yaratğanım geler balahnı alsın dep|Allah'tan gelen belayı alsın deyip,|
|Yaz yaşğarıp qış güyüp|Yaz yeşerip, kış sönüp,|
|Yay tayğanda qurusun güz artında|Yaz gittiğinde kurusun güzden sonra.|
|Güz göz salıp qış qalıp|Güz göz kırpıp, kış kalıp,|
|Yazbaşına Şamil girsin yurtuna|İlkbaharda Şâmil girsin yurduna.|
|Qoysuwlanı eki yanın qurutup|Koysuvların iki yanını kurutup,|
|Sarı Urusnu Sarafanğa çuburtup|Sarı Rus'u Sarafan'a arka arkaya dizip,|
|Sarafanlar boyun qıyıp sal da etsin|Sarafanlıların boyunlarını kesip, sal da yapsın.|
|Samurlanı say qazağın qul da etsin|Samurların saygın yiğitlerini köle etsin.|
|Samurlanı süzek aqğan boyundan|Samurların temiz akan kıyılarından,|
|Salataw yılqı haydayğan yol da etsin|Salatavlar yılkılarını geçireceği yol yapsın.|
|Salatawlar bulan da barın çaçanlar|Salatavlarla birlikte bütün Çeçenler,|
|Sayışmağa saylap alğan saldatın|Vuruşmak için seçip aldığı askerini,|
|Sarısından…|Sarısından…|
|19||
|---|---|
|…ötmes yimik ha…|…geçmez gibi…|
|…sanduklağa su…|…sandıklara su…|
|…san miñ suwlar…|…san bin sular…|
|…dew tüşse de tişsiz…|…dew düşse de dişsiz…|
|Quban boyu ullu teren qol da bar|Kuban boyu ulu derin ırmak da var.|
|Arqalanı algış betin qazdırıp|Tümseklerin önünü arkasını kazdırıp,|
|Töbeleni tawnu taşnı da yazdırıp|Tepeleri, dağı taşı da dağıtıp,|
|Maskewlege tuwra salğan da yol da bar|Moskova'ya doğru giden yol da var.|
|Yollarını boyun tutup qarasaq|Yollarına boyun uzatıp baksak,|
|Maqar da bar qarağay içi tal da bar|Akağaç da, çamlar arasında söğüt de var.|
|Qarağaylar tübün tutup qarasaq|Çamların dibine doğru baksak,|
|Qalkısı sınıq qıyıwu qıyma çal da bar|Tavanı kerpiç, etrafı çevrili duvar da var.|
|Çal içine bir çalmanıp da qarasaq|Duvarın gerisine tırmanıp baksak;|
|Qabanı qatış qara siyrek mal da bar|Melez birkaç kara domuz da var.|
|Til dert tögüp tiz bügüp|Dil dert sayıp, diz büküp,|
|Teñ olturup oylaşsaq|Geniş oturup, düşünsek,|
|Bu gäwurlar başdan taymas da hal da bar|Bu gâvurların akıldan çıkmayacak işleri de var.|
|Oramını eki yanınğa tal etip|Sokakların iki yanına söğüt dikip,|
|Qarağaydan taqta qıyıp da qala dep|Çamdan tahta çıkarıp kale deyip,|
|Qarağaydan etgen dörtgül taqtağa|Çamdan yapılmış kare tahtaya,|
|Surat salıp qaş yasap göz qol etip|Yüz çizip, kaş çekip, göz, el yapıp|
|Din|Din|
|20||
|---|---|
|Din duşmanlar Allah şu dep çoquna|Din düşmanları Allah deyip tapınırlar.|
|Oñ kitaplar buzup yazğan sol etip|Doğru kitapları tahrip edip yazmış;|
|Xum teberip tın taşlap|Kum basıp, toprak atıp,|
|Eki yanın toqmaq urup da çal etip|İki yanına tokmak vurup, duvar çekip,|
|Uyup aqğan Ana Dolnu üstü dep|Oyup akan Anadolu nehrinin üstü deyip,|
|Yetti vörsge köpür salğan yol etip|Yedi kilometre, yol yapmış köprü kurup.|
|Yıgıla gelgenden soñ eki yaş|Yıkılarak geldikten sonra iki çocuk,|
|Yük bolup bir ala turup dos qardaş|Yük olup, bir hal olup dost kardeş,|
|Bizin sağa yamanlağan qızmedi|Bizi sana kötüleyen kız mıydı?|
|Qız ulanğa qulaq asmaq farzmedi|Kızın dediklerini dinlemek farz mıydı?|
|İt ulutup şoğar qarap dert tutup|İt ulutup, ona bakıp dert edip,|
|Atoluğa öçge açuw nazmedi|Asilden intikam almak merhamet midir, naz mıdır?|
|Tutup berme it gäwurnu qoluna|Tutup verdin it gâvurun eline,|
|Nege saldıñ Sibir degen yoluna|Niçin saldın Sibirya değen yoluna?|
|Bu gäwurnu çarna çöregin|Bu gâvurun siyah çöreğini,|
|Tamaqlağa tatli bal etip|Damaklara tatlı bal edip,|
|Qarağan köp duşmanlanı yal etip|Bakan birçok düşmanı sevindirdi,|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Gözeldirik salğan bulan göz görmey|Gözlük takmakla göz görmez;|
|Göz işlemey baqğan bulan söz bermey|Göz görmez, bakmakla söz vermez.|
|Günler bara köp anadaş yüz görmey|Günler vardır ki birçok bacıyı yüz görmez,|
|Anadaşlar bulan canday qurdaşğa|Bacılarla, can gibi kardeşi.|
|Aşnalar bulan yuwuq……|Dostlarla yakın……|
|21||
|---|---|
|……sırdaşğa|……sırdaşa.|
|Haşıklıqğa getsek qıyın biz görmey|Âşık olsak zor, biz görmeyiz.|
|Haşıklıqğa ay amansız ay gelse|Aşkta ay amansız ay gelse.|
|Didarlağa tun tumansız gün bermes|Dostlara gece dumansız gün vermez.|
|Didarlar bulan da tiri gün getse|Dostlarla güzel günler geçse,|
|Teñlisine er salamın muñ bermes|Yaşıtlarına yiğit selamını sitemle vermez.|
|Er salamın muñ maxı nedendir|Yiğidin sitemle selam vermesi nedendir?|
|Anadaşlar az görüngen yerdendir|Bacıların yâd ellerde olmasındandır.|
|Anadaşğa baqmay can çıqmay|Bacıya bakmaz, can çıkmaz.|
|Yañızlıqğa söz qoymamaq erdendir|Yalnızlıktan şikâyet etmemek erdemdir.|
|Awrumay arslan betin ağartıp|Ağrımayan aslan yüzünü ağartıp,|
|Sırqaramay sala sanın sarğaltıp|Sağlıklı asil bedenini sarartıp,|
|Kökürek türlü çerden tolğan soñ|Yürekler türlü türlü dertten dolduktan sonra,|
|Zar zigerli qayğı qoymaq bizdendir|O zaman dayanılmaz kaygı bizden kopar.|
|Köküregi xasa küllüler|Yürekleri has güllüler,|
|Gül yüregi dert tutmağan tüllüler|Gül yüreği dert tutmayan hakikat erleri,|
|Şawalarda seyir etmek kürdendir|Şavalarda seyir etmek sevinçtendir.|
|Şawla bergen şam çırağı nürdendir|Işık veren mum ışığı nurdandır.|
|Şawla bermey günler bara tunuqğa|Işık vermez günler, varır karanlığa;|
|Şay qara gün döndük xasa mamuqğa|Kötü günümüzde döndük has pamuğa.|
|Yaratğanım bizin süyse qaytarır|Yaradanım istese bizi döndürür,|
|Qara özdenler qulğa döngen Qumuqğa|Beylerinin köleye döndüğü Kumukistan'a.|
|Özdenleri qara qulğa oşağan|Beyleri zenci köleye benzeyen,|
|Özeñiler basğan ayaq boşağan|Üzengiye basan ayağı boşa gitmiş.|
|Özeñige|Üzengiye|
|22||
|---|---|
|Özeñige qaytğan ayaqlım|Üzengiye dönen ayaklım,|
|Argumağı aytabanlı tuyaqlım|Argumak atı, ay tabanlı toynaklım.|
|Atolular özdenlerin taşlağan|Asiller beyleri dışlamış,|
|Qara qulğa döndürmege başlağan|Köle yapmaya başlamış.|
|Özdenleni qara qulğa döngen soñ|Beyleri zenci köle gibi olduktan sonra,|
|Şawla bergen şam çırağı sönen soñ|Işık veren mum alevi söndükten sonra,|
|Şat yürekden şatlıq getmey neteceq|Şad yürekten sevinç gitmez de ne olur?|
|Din duşmanlar boynubuzġa mingen soñ|Din düşmanları boynumuza bindikten sonra,|
|Mingen busa boynubuzdan yar yimik|Boynumuza binense yar gibi,|
|Miskinleni dünyası muq tar yimik|Miskinlerin dünyası sıkıntıda, darda,|
|Devür devür fitne devür zamanda|Fitnelerin kol gezdiği zamanda.|
|Dewren getgen çuwaqdan qar yimik|Eriyip giden kar gibi, gün ortasında.|
|Qol fanarım gesek devür sürmese|El fenerimin ışığı azalmazsa,|
|Dos qardaşın ayda yılda görmese|Dost kardeşi ayda yılda görmese,|
|Aşnalağa haşıq salamın bermese|Ahbaplara sevgi selamını vermese,|
|Ananaylar bulan günün oñ bermes|Şarkılarla günü şâd olmaz.|
|Awadanlıq bulan canın soñ bermes|Acizlikle canına son vermez.|
|Azrayil can almağa gelgen soñ|Azrail can almaya geldikten sonra,|
|Hökünçlü qul arsar bolmaq gertidir|Sıkıntıdaki kulun korkması gerçektir.|
|Qazağımnı qayğıları qopğan soñ|Kazak’ımı kaygılar aldıktan sonra,|
|Kökürekden köplep çıqğan dertidir|Yürekten fışkırıp çıkan derdidir.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|23||
|---|---|
|Didarlar tizge tiz gözge|Yüzler dize, diz göze,|
|Tabuşamı yıllar yetmey miñ yüzge|Yasaklanmış yıllar ulaşmaz bin yüze.|
|Aylar yıllar cumalar soñ çars günler|Aylar, yıllar, haftalar, sonra dumanlı günler,|
|Aylanıp tez qoldan çıqdı xas günler|Çabucak gelip geçti güzel günler.|
|Xasa günler xars uradı yır bulan|Güzel günler alkışlandı şarkılarla,|
|Şawla berip artıladı nur bulan|Işık verip çoğaldı nurla.|
|Ömürübüz getermiken şu küyde|Ömrümüz geçer mi böyle?|
|İçmeyli içler tolğan çer bulan|Güzelim vücudumuz dertle dolmuş,|
|Ömürübüz şulay geçse qıyın bar|Ömrümüz böyle geçse zordur,|
|Ölgünçege esden taymas tüyün bar|Ölünceye denk akıldan gitmeyecek düğüm var.|
|Tüyünübüz çekilmesdey çort bolğan|Düğümümüz çözülmemek üzere bağlanmış.|
|Kökürekden getmes yimik dert bolğan|Yürekten çıkmaz dert olmuş.|
|Dert getermi tüyün taymas yürekden|Dert gider mi düğüm çözülmez yürekten,|
|Şıncırlı buğaw taymas bilekden|Zincirli bağ çözülmez bilekten.|
|Şıncırı şılbır şek şegine mataylar|Zincir şıngır şıngır bağlanır.|
|Günleri güyez cuması yıldan öte aylar|Günleri doğum sancıları, haftaları yıldan uzun aylar|
|Butların buğaw qolların şınçır çişdirip|Ayakları bağ, kolları zincir şişirip,|
|Quwday aq betin günler bişirip|Kuğu gibi beyaz yüzünü güneş yakıp,|
|Atabaylağa yol bara bitgen altı aylar|Atabaylar yola çıkalı altı ay geçmiş.|
|Yolları zaqum çekdire getgen sant aylar|Yolları elem çektirip geçen boş aylar.|
|Sant aylanı günleni gümüş çortlağa|Boş ayları, günleri, gümüş bağlara,|
|İlbisleni inçe belin sındırıp|Şeytanların ince belini kırıp,|
|24||
|---|---|
|Geçelerdey qarañı qar içinde|Geceler gibi karanlık kar içinde,|
|Gündüzlerde külep baqğan bulan toyarmı|Gündüzleri gülüp bakmakla tatmin olur mu?|
|Tayaqquz dep tul dünyağa qaramay|Uyanık olup dul dünyaya aldırmaz.|
|Accal taqsır etip gelse soramay|Ecel hata edip gelse sormaz.|
|Azireyil azaw bizli dört gözlü|Azrâil sivri bizli, dört gözlü,|
|Az bildini aziz canın ayarmı|Garibin aziz canına sahip çıkar mı?|
|Azireyil gelse azaw biz bulan|Azrâil gelse sivri bizle,|
|Aziz canın alıp…|Azrâil canını alıp…|
|Canlar alma gelgen soñ|Canları almaya geldikten sonra,|
|Aldına kim çığajaq yüz bulan|Karşısına korkmadan kim çıkacak?|
|Azireyil can alğınça geteyik|Azrâil can alınca gidelim.|
|Azizlelege aqsay toqsay yeteyik|Azizlere aksayarak ulaşalım.|
|Axsaylanı aldı Ana Dol|Ahsayların altı da Anadol,|
|Ol xujudan yoldan da neçik öteyik|O metruk yerden de nasıl geçelim.|
|Terkanası ol da xuju teren suw|Terkanası da ıssız derin su,|
|Tebingen bulan bolmay neteyik|Fırlayıp atılmakla da olmaz ne yapalım.|
|Etmege amal da yoq çara da|Bunu yapmaya güç de yok, çare de.|
|Ah degen bulan artmay kömekler|Ah, demekle artmaz yardımlar.|
|Sarğalğan betler san miñ emmekler|Sararmış yüzler, sanki dertler binlerce|
|Sarı mayday irip bara sanıbız|Sarı yağ gibi eriyip gider bedenimiz.|
|Sarı Orusğa baylap bergen xanıbız|Sarı Rus'a bağlayıp da vermiş hanımız,|
|Xanıbız bizin baylap bergen soñ|Hanımız bizi bağlayıp verdikten sonra,|
|Endi bizin kim bolajaq yanıbız|Şimdi kim olacak bizim yandaşımız?|
|Qalsaq qıyın……|Kalsak zor……|
|25||
|---|---|
|Şu gäwurnu qolunda…|şu gavurun elinde,|
|Azirayil algınçağa canıbız|Azrâil alıncaya dek canımızı.|
|Azirayil canlar alma bolarmı|Azrâil canları alabilir mi?|
|Yaratğan Xudayından furmansız|Yaratıcı Huda’dan fermansız.|
|Qaçayıq desek girme qoru [qarıw] yoq|Kaçalım desek, girmeye koru yok;|
|Qamalmağa oytan talsız ormansız|Gizlenmeye çukurları söğütsüz ormansız.|
|Ormanı muq oytan tolğan awuldan|Ormanı cılız, çukurları dolmuş köyden;|
|Baş suqmağa bölegi yoq gäwurdan|Baş sokmaya çalısı yok gâvurdan.|
|Bu gäwurnu awulu köp awlağı az|Bu gavurun köyü çok, kırı az;|
|Amal busa qaçmaq habas ölmek farz|Velhasıl kaçmak abes, ölmek farz.|
|Qarışıp ölme xuju sawut yoq|Yaka paça olup ölelim desek kahrolası silah yok,|
|Sawutsuz sağalaşsañ işiñ boq|Silahsız şakalaşsan işin bok|
|Dos qardaşğa biyler yazıqsınmasa|Dost kardeşe yazıktır, kırılmasa,|
|Bizdey bolğan nasipsizge ep de yoq|Bizim gibi nasipsizlere yol da yok.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Eki awuz söz bilebiz|İki ağız söz biliriz.|
|Yañız gözden görebiz|Tek gözümüzle görürüz,|
|Altınlı tax dur almas taw|Altınlı tahttır Elmas dağı,|
|Alısdadır elibiz|Uzaklardır vatanımız.|
|Alıslanı ayı günü zarmıken|Uzakların ayı günü kederli midir?|
|Aylanğan qışı yazı qarmıken|Dönüp gelen yazı kışı karlı mıdır?|
|Gök ala göz görür günler barmıken|Mavi gözlerin göreceği günler var mıdır?|
|Gül aşnalı gözel tuwğan yeribiz|Gül gibi güzel vatanımız,|
|Yeribizge yetginçege Dol da bar|Yerimize ulaşmadan Don nehri de var.|
|Yetti ay bütün yürümege de yol da bar|Tam, yedi ay boyunca yürümeye yol da var.|
|Alıslarda ayı günü tun bolğan|Uzakların ayı, günü gece olmuş.|
|Bizdey……|Bizim gibi……|
|26||
|---|---|
|……neçe qazaq da bar qul da bar|……birçok Kazak da var kul da.|
|Waqtiler waqtda çaq çaqda|Zaman zaman içinde, devir devirde,|
|Yaratğanım ne buyurğan bu yaqda|Yaradanım ne buyurmuş bu ülkeye?|
|Yaratğan bir Hudayğa yalbara|Yaratıcı bir Huda’ya yalvarır.|
|Alıslardan göçerbiz|Uzaklardan göçeriz,|
|Ol gäwurnu ayda da malın biçerbiz|O gâvurun koyununu keser,|
|Azıqğa etin aq qızara bişirip|Azığa beyaz etini kızartıp,|
|Suwsuzluqğa qanın yatıp içerbiz|Susayınca da yatıp kanını içeriz.|
|Legerler degen de suw ol berginden|Legerler denen o suyun kıyılarından,|
|Ana Dolu bulan da ullu Terkinden|Anadol'la Ulu Terk'in,|
|Say urumdan sallar baylap geçerbiz|Zayıf yerinden sallar bağlayıp geçeriz.|
|San sawluqda can ağalar zar sıqğa|Yaşıyoruz can ağalar, sıkıntılar içinde;|
|Gün tumanlı ay şawlasız bu yaqda|Gün dumanlı, ay ışıksız bu ülkede.|
|Gülaylan gün yılı baylar güz bolğan|Ayçiçeği günü yılı güz olmuş.|
|Güncuwaqlar suwuq salqın buz bolğan|Güneş altı soğuk, salkım buz olmuş.|
|Güncuwaqda görgenni aytıp oltursaq|Güneş altında gördüklerimizi söyleyip otursak,|
|Gürenlege sıyar sıymas söz bolğan|Görenlerin, duyanların taşıyıp taşıyamayacağı söz olur.|
|Dağıstanlı Tatar Oğlu Qazaqdan|Dağıstanlı Tatar Oğlu Kazak'tan,|
|Rayhanatğa öpke salam uzaqdan|Reyhanat'a buruk selam uzaktan.|
|Biykem nege qayğım etip almadıñ|Hanım niçin kaygılarımı gelip almadın?|
|Tülküleyin tüşgende temir tuzaqdan|Tilki gibi düştüğümde demir tuzağa.|
|Temir tuzaq tüşdü meni butuma|Demir tuzak düştü benim ayaklarıma,|
|Yete almadım anadaşlı yurtuma|Ulaşamadım öz yurduma,|
|Biykem meni qayğım etmey qoymas dep|Hanım benim kaygımı çekmez diye.|
|27||
|---|---|
|Miñ burulup qaray getdim artıma|Bin defa dönüp bakarak gittim arkama.|
|Teñiriden teli tüşüm ullutlap|Tanrıdan deli düşümü yüceltip,|
|Dünyabıznı tuman basdı bulutlap|Dünyamızı duman bastı bulut gibi.|
|Tumanlar tutup dert yutup|Dumanlar basıp, dert yutup;|
|Qayğılar qopğan birden Qazaqğa|Kaygılar koptu birden Kazak'a.|
|Quş qanatlı atlar minip qaçsaq da|Kuşkanatlı atlara binip kaçsak da,|
|Qutulmasday tüşdük temir tuzaqğa|Kurtulmamak üzere düştük demir tuzağa.|
|Quş qanatlı at minip|Kuşkanatlı ata binip, gitsek de,|
|Qoşuluşğan yawlar çapmas uzaqğa|Girilen savaşlar tesir etmez uzağa.|
|Qoşuluşğan yaw da qan da içer|Karışanlar yağ da kan da içer,|
|Suw şerbeti baha uçun|Su şerbeti değerli olduğu için.|
|Qoşuna gelip qonaq tüşgen soñ|Koşup gelip misafir olduktan sonra,|
|Qoyçaqaylar qoy da soyar yah uçun|Koyun çobanları koyun keser, şeref için.|
|Qoyçaqaylar da yarlı bolamu |Koyun çobanlar fakir olur mu?|
|Qurmanğa quyup bergen sah uçun|Kurbanda koyup verilen hayırdan.|
|Muhammad Xan buyruq senden qan menden|Muhammet Han buyruk senden kan benden,|
|Qılawlu xınjal senden qan menden|Bileli kılıç senden kan benden.|
|Arslan biyim asil almas xan biyim|Aslan beyim, asil elmas han beyim,|
|Bir yazıqsın bizge qopğan ah uçun|Bir acısan bize çekilen ah için,|
|Alıslarda bizin dinsiz öltürme|Uzaklarda bizi dinsiz öldürme.|
|Abumuslim Şawxal ullu Şah uçun|Ebu Müslim Şamhal Ulu(!) şah için.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Hey ulanlar ömürügüz oñ getsin|Hey gençler! Ömrünüz rahat geçsin.|
|Oynay küley gezmede gözel gün getsin|Oynayıp gülerek geçireceğiniz güzel günleriniz olsun|
|Sizin yimik qurdaşlardan ayrılıp|Sizin gibi kardeşlerden ayrılıp,|
|Bizdey günü de tuman muñ getsin|Bizim gibilerin günleri de sıkıntılı ve dumanlı geçsin!|
|Endi bizge günler qayda tumansız|Şimdi bize günler nerede dumansız?|
|28||
|---|---|
|Sizden sawlay biz ayrıldıq zamansız|Sizden sapasağlam ayrıldık, zamansız.|
|Ölsek qıyın şu gäwurnu qolunda|Ölsek de zor şu gâvurun elinde.|
|Sadağasız ay ağalar qurmansız|Sadakasız, ay ağalar kurbansız.|
|Şat etmejeq it gäwurlar canlanı|Şâd etmeyecek it gâvurlar canları.|
|Şabağatlı Şawxal biyden furmansız|Şefkatli(!) Şamhal Bey'den fermansız.|
|Şawxal biyim xas yüregin xırs etip|Şamhal Bey’im has yüreğini hırsla doldurup,|
|Açuwlandıñ nege bulay çalmandıñ|Merhamete geldi, niçin böyledevirmedin.|
|Geldik qaytıp getgen busaq ters etip|Dönüp geldik, gittiğimiz köşeleri ters edip,|
|Türtüp soğup nege saldıñ ters yolğa|Dürtüp, sokup niçin saldın ters yola?|
|Güzübüzge gül awlaqnı görsetip|Gözümüze gül bahçelerini gösterip.|
|Gül awlaqalar gülü busa yarmıken|Gül bahçelerinin gülü ise boynu bükük mü?|
|Kür ulanlar külep turup barmıken|Gülüp eğlenen neşeli oğlanlar var mıdır?|
|Atabaynı ayı günü yolu dep|Atabey'in ayı, günü, yolu diyerek,|
|Qazağıma qara qayğı boldu dep|Kazak’ımı kaygılar aldı deyip,|
|Teñlilerden tezden getmes zarmıken|Yaşıtlardan biran evvel gitmez dert midir?|
|Tığırıqdan teñ gezesin çeñliler|Sokakta güvenle yürüsün gençler,|
|Çepkeni çerkes biçimi yırıq yeñliler|Çerkez cepkeni yırtık elma yanaklılar,|
|Teñli ulanlar şu yırlanı aytğanda|Yaşıt oğlanlar şu şarkıları söylediğinde,|
|Tıñlap gözyaş salıp gözel eñliler|Dinleyip gözyaşı döker güzel yanaklılar.|
|Tammat|Tamamlandı.|
|---|---|
|Biz barabız Sibir degen ellege|Biz varırız Sibirya denen ellere,|
|Barğan gişi gelir gelmes yerlege|Gidenin, dönüp dönmeyeceği belli olmayan yerlere,|
|Saz qıllı şam sarayğa qaytğan soñ|Saz telli sırça saraya döndükten sonra.|
|Dos…|Dos…|
|Qar|Kar|